مراحل آرتروز زانو یکی از مهمترین مباحث در زمینه سلامت مفاصل بوده که بسیاری از افراد با افزایش سن یا آسیب های قبلی زانو با آن مواجه می شوند. اما آیا می دانید این بیماری چگونه از یک مشکل خفیف شروع شده و به تدریج باعث محدودیت حرکت و درد شدید می شود؟ شناخت این مراحل به شما کمک می کند تا به موقع علائم اولیه را تشخیص داده و از پیشرفت سریع بیماری جلوگیری کنید. در این مقاله قصد داریم به بررسی علائم هر مرحله آرتروز زانو، روشهای تشخیص، درمان ها و راهکارهای پیشگیری بپردازیم پس با ما همراه باشید.
مراحل پیشرفت آرتروز زانو
مراحل آرتروز زانو یکی از موضوعات کلیدی در مراقبت از مفصل زانو بوده که بسیاری از افراد با افزایش سن یا پس از آسیب های ورزشی با آن مواجه می شوند. آیا تا به حال از خود پرسیده اید چرا برخی افراد تنها با کمی درد و خشکی زانو زندگی می کنند، در حالی که دیگران به درد شدید و محدودیت حرکتی دچار می شوند؟ پاسخ این پرسش در مراحل پیشرفت آرتروز زانو نهفته است. معمولا آرتروز زانو به تدریج ایجاد می شود و در طول زمان غضروف مفصل تخریب شده، فضای بین استخوان ها کاهش یافته و علائم شدت می یابند. در ادامه، به طور کامل هر یک از مراحل آرتروز زانو را بررسی خواهیم کرد.
مرحله 0: زانوی سالم (بدون آرتروز)
در این مرحله، زانو کاملا سالم بوده و هیچ علائم آرتروز، درد زانو یا محدودیت حرکتی وجود ندارد. غضروف مفصل سالم و بافت های اطراف آن بدون هیچ آسیب یا سایش هستند و فضای مفصل طبیعی است. افراد در این مرحله نیازی به درمان ندارند اما رعایت سبک زندگی سالم، ورزش منظم و حفظ وزن مناسب از بروز آرتروز در آینده پیشگیری می کند.
مرحله 1: آرتروز جزئی (خفیف ترین مرحله)
بهتر است بدانید در این مرحله، تغییرات بسیار جزئی در مفصل زانو رخ می دهد. اغلب تنها رشد کوچک خارهای استخوانی (استئوفیت ها) در انتهای مفصل دیده می شود و آسیب غضروفی بسیار کم است. بیشتر افراد در این مرحله درد یا ناراحتی خاصی تجربه نمی کنند و عملکرد زانو طبیعی باقی می ماند. با این حال، پزشکان ممکن است مکمل هایی مانند گلوکزامین و کندرویتین یا ورزش های سبک را برای تقویت مفصل توصیه کنند تا روند پیشرفت بیماری کند شود.
مرحله 2: آرتروز خفیف تا متوسط
مرحله دوم زمانی است که علائم آن به تدریج قابل مشاهده می شوند. غضروف ها شروع به تخریب می کنند و خارهای استخوانی بزرگ تر شده و ممکن است دردهای خفیف یا سفتی مفصل بعد از فعالیت طولانی یا نشستن طولانی بروز کند. فضای مفصل هنوز نسبتا طبیعی است و اصطکاک جدی بین استخوان ها ایجاد نمی شود اما مایع سینوویال به تدریج کارایی خود را کاهش می دهد. درمان این مرحله از بیماری شامل ورزش های تقویتی، کاهش وزن، استفاده از بریس یا ساپورت زانو و در صورت نیاز داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) هستند.
مرحله 3: آرتروز متوسط
در این مرحله، تخریب غضروف به حدی افزایش یافته که فضای بین استخوان ها کاهش یافته و حرکت زانو محدودتر می شود. درد مکرر، تورم و سفتی مفصل در فعالیت هایی مانند راه رفتن، دویدن یا خم شدن مشاهده می شود و گاهی صداهای خش خش در زانو به گوش می رسد. درمان های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، تقویت عضلات اطراف زانو، تزریق اسید هیالورونیک و کاهش وزن برای درمان این عارضه مفید می باشند. اگر درد شدید شود، ممکن است پزشک از داروهای ضد التهاب قوی تر یا تزریقات تخصصی استفاده کند.
مرحله 4: آرتروز شدید
لازم به ذکر است مرحله چهارم این بیماری، شدیدترین مرحله بیماری است. در این مرحله، غضروف تقریبا از بین رفته و استخوان ها مستقیما روی هم ساییده می شوند. همینطور درد شدید و مداوم، تورم و محدودیت حرکتی شدید مشاهده می شود و حتی فعالیت های روزمره مانند راه رفتن یا پایین آمدن از پله ها دشوار می شود. در این مرحله اغلب تنها درمان موثر، تعویض کامل مفصل زانو است که عملکرد زانو را بازمی گرداند و درد را کاهش می دهد. البته فیزیوتراپی بعد از جراحی برای بازیابی حرکت و تقویت عضلات اطراف مفصل ضروری است.
بهترین زمان مراجعه به پزشک برای درمان مراحل پیشرفت آرتروز زانو
بهتر است بدانید در طول زمان این عارضه باعث تخریب غضروف مفصل و کاهش فضای بین استخوان ها می شود. اما سوال مهم این است: چه زمانی باید برای ارزیابی و درمان زانو به پزشک مراجعه کنیم؟ به طور کلی بهترین زمان مراجعه به بهترین متخصص ارتوپد در تهران زمانی ضروری است که درد یا محدودیت حرکتی زانو بر فعالیت های روزمره شما تاثیر گذاشته باشد.
در مراحل سوم و چهارم آرتروز، درد ممکن است مداوم شده و انجام کارهای ساده مانند راه رفتن، خم شدن یا بالا و پایین رفتن از پله ها را دشوار کند. در این شرایط پزشک ممکن است تعویض مفصل زانو را به عنوان بهترین روش درمانی مطرح کند.
در مراحل ابتدایی بیماری (مرحله اول و دوم)، عملکرد زانو هنوز تا حد زیادی حفظ شده و درد خفیف است. در این مرحله، درمان های غیرجراحی شامل فیزیوتراپی، داروهای ضد التهاب، تزریق اسید هیالورونیک یا استفاده از بریس و تمرینات تقویتی به کاهش فشار روی مفصل و کند کردن روند پیشرفت بیماری کمک می کند.
نحوه تشخیص مراحل آرتروز زانو
تشخیص این عارضه ترکیبی از شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی و آزمایش های تصویربرداری است. پزشک ابتدا از شما می پرسد:
- درد یا سفتی در کدام قسمت زانو رخ می دهد و چه مدت طول می کشد تا درد کاهش یابد؟
- آیا درد یا محدودیت حرکتی بر فعالیت های روزمره شما تاثیر گذاشته است؟
- آیا هر دو زانو تحت تاثیر قرار گرفته اند؟
در حین معاینه فیزیکی، پزشک دامنه حرکت زانو، تورم، حساسیت و تغییر شکل مفصل را بررسی می کند. درد ناشی از آرتروز حدود 30 دقیقه پس از بلند شدن از استراحت بهبود می یابد، در حالی که درد ناشی از آرتریت روماتوئید ممکن است طولانی تر باشد. به طور کلی روشهای تشخیص مراحل پیشرفت آرتروز زانو به شرح زیر است:
- اشعه ایکس
- آزمایش خون
- آزمایش مایع مفصلی
- تصویربرداری MRI
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، این بیماری با گذشت زمان غضروف مفصل را تخریب کرده و باعث کاهش فضای بین استخوان ها، درد و محدودیت حرکتی می شود. شناخت مراحل پیشرفت آرتروز زانو از مرحله صفر تا مرحله چهارم به افراد کمک می کند تا علائم اولیه را تشخیص دهند و اقدامات پیشگیرانه یا درمانی مناسب را به موقع انجام دهند. در مراحل ابتدایی، درمان های غیرجراحی مانند ورزش، کاهش وزن، فیزیوتراپی و تزریقات سرعت پیشرفت بیماری را کاهش می دهند، در حالی که در مراحل پیشرفته تر ممکن است جراحی تعویض مفصل زانو تنها گزینه موثر برای بهبود کیفیت زندگی باشد.
