آرنج تنیس بازان یکی از شایع ترین آسیب های عضلانی–اسکلتی در میان ورزشکاران و حتی افراد عادی است که به دلیل استفاده مکرر و نادرست از عضلات ساعد ایجاد می شود. این عارضه که از نظر پزشکی به نام اپی کندیلیت خارجی شناخته می شود، معمولا باعث درد در ناحیه بیرونی آرنج می گردد و انجام کارهای ساده روزمره مانند بلند کردن اجسام یا حتی گرفتن لیوان را دشوار می کند. در ادامه به بررسی دقیق تر علل ایجاد آرنج تنیس بازان، علائم و نشانه های آن، روش های تشخیص، درمان های موثر و پیشگیری از بروز این عارضه خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
آرنج تنیس بازان چیست؟
آرنج تنیس بازان یا تنیس اِلبو (Tennis Elbow) یکی از شایع ترین آسیب های عضلانی–تاندونی ناحیه آرنج است که در اثر استفاده مکرر و بیش از حد از عضلات ساعد ایجاد می شود. این بیماری به دلیل التهاب تاندون هایی رخ می دهد که عضلات ساعد را به استخوان بیرونی آرنج متصل می کنند. نتیجه این التهاب، درد و سوزش در قسمت بیرونی آرنج است که گاهی تا ساعد نیز گسترش می یابد.
هرچند نام این عارضه از ورزش تنیس گرفته شده است اما محدود به ورزشکاران نیست؛ افرادی که کارهایی با حرکات تکراری دست انجام می دهند مانند تایپیست ها، نجاران، نقاشان یا باغبان ها نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. معمولا افراد بین 30 تا 50 سال بیش از دیگران در معرض این مشکل قرار دارند. در واقع، تکرار حرکاتی مانند گرفتن، چرخاندن یا خم کردن مچ دست باعث فشار بیش از حد بر تاندون های ناحیه آرنج می شود و در طول زمان موجب پارگی های ریز و التهاب می گردد.
علائم بیماری آرنج تنیس بازان
در بسیاری از موارد، افراد در ابتدا فقط احساس درد خفیفی در بخش بیرونی آرنج دارند اما با گذشت زمان و ادامه فعالیت، شدت درد افزایش یافته و حتی در حالت استراحت نیز احساس می شود. این عارضه انجام کارهای ساده روزمره مانند نوشتن، چرخاندن دستگیره در یا گرفتن اجسام سبک را دشوار می کند. معمولا علائم آن به آرامی پیشرفت کرده و بدون درمان مناسب ممکن است ماه ها ادامه یابد. افراد مبتلا به آرنج تنیس بازان با علائم زیر رو به رو می شوند:
- درد یا سوزش در قسمت بیرونی آرنج
- کاهش قدرت چنگ زدن (گرفتن اجسام)
- سفتی و درد هنگام دراز کردن کامل بازو
- احساس ضعف هنگام گرفتن یا فشردن اشیا
- احساس گرفتگی یا ضعف در عضلات ساعد
- درد هنگام بلند کردن اجسام یا خم کردن بازو
- انتشار درد از آرنج به سمت ساعد و مچ دست
- در برخی موارد تورم خفیف در اطراف مفصل آرنج
- تشدید درد هنگام فعالیت هایی مانند تایپ، استفاده از ابزار یا ورزش
- افزایش درد هنگام چرخاندن ساعد (مثل باز کردن درب شیشه یا دستگیره در)
بیشتر بخوانید: جراحی ارتوپدی چیست؟
علل بروز آرنج تنیس بازان
آرنج تنیس بازان یا تنیس البو فقط مختص ورزشکاران نیست بلکه بسیاری از افراد عادی که در طول روز از حرکات تکراری دست و مچ استفاده می کنند نیز در معرض ابتلا به آن قرار دارند. در واقع، علت اصلی بروز این آسیب، فشار مداوم بر تاندون هایی است که عضلات ساعد را به استخوان بیرونی آرنج متصل می کنند. مهمترین دلایل بروز این عارضه به شرح زیر است:
استفاده بیش از حد از عضلات ساعد
استفاده مداوم و بیش از اندازه از عضلات ساعد، شایع ترین علت بروز آرنج تنیس بازان است. زمانی که عضلات بارها و بارها برای انجام حرکات مشابه مانند چرخاندن، بلند کردن یا کشیدن به کار گرفته می شوند، تاندون های متصل به آرنج دچار فشار می شوند. این فشار به مرور موجب ایجاد پارگی های میکروسکوپی در تاندون ها و در نتیجه بروز التهاب و درد می شود. ورزش هایی نظیر تنیس، بدمینتون و اسکواش و همچنین مشاغلی مانند نجاری و باغبانی نمونه هایی از فعالیت هایی هستند که با استفاده بیش از حد از ساعد، زمینه ساز این آسیب می شوند.
استفاده نادرست از تکنیک یا حرکات غلط
یکی دیگر از دلایل اصلی این عارضه، اجرای نادرست حرکات ورزشی یا کاری است. استفاده از تکنیک غلط در ورزش هایی مانند تنیس یا گلف باعث وارد شدن فشار غیر طبیعی بر تاندون های آرنج می شود. در محیط کار نیز، انجام کارهایی مانند بلند کردن اجسام سنگین با حالت اشتباه یا استفاده ناصحیح از ابزار، فشار مضاعفی بر ساعد وارد میکند. این حرکات نادرست در طول زمان باعث التهاب، کشیدگی یا حتی پارگی جزئی در تاندون ها می گردند.
ضعف عضلات ساعد و شانه
وقتی عضلات ساعد یا شانه ضعیف باشند، توانایی آنها در پشتیبانی از مفصل آرنج کاهش می یابد و این امر منجر به انتقال مستقیم نیرو به تاندون های حساس ناحیه آرنج می شود. در این شرایط حتی فعالیت های ساده مانند تایپ کردن یا استفاده طولانی مدت از موس نیز منجر به آسیب می شود. ضعف عضلات نه تنها خطر ابتلا به آرنج تنیس بازان را افزایش می دهد بلکه روند بهبودی را نیز کندتر می کند.
افزایش سن و تغییرات طبیعی تاندون ها
با افزایش سن، تاندون ها خاصیت ارتجاعی و انعطاف پذیری خود را از دست می دهند و در برابر حرکات تکراری آسیب پذیرتر می شوند. افراد بین 30 تا 50 سال بیشتر از سایر گروه های سنی به این مشکل دچار می شوند. در این سنین، ترمیم بافت های آسیب دیده نیز کندتر انجام می شود به همین دلیل فشارهای مکرر منجر به التهاب مزمن و درد مداوم در آرنج می شود.
بیشتر بخوانید: گرفتگی شانه چیست؟
وارد شدن ضربه مستقیم یا آسیب ناگهانی
هرچند نادر اما گاهی اوقات یک ضربه مستقیم به آرنج یا فشار ناگهانی هنگام بلند کردن جسم سنگین باعث آسیب فوری به تاندون ها می شود. این نوع آسیب با درد شدید ناگهانی و التهاب همراه است و در صورت بی توجهی ممکن است به عارضه مزمن تنیس البو تبدیل شود.
نوع شغل و فعالیت روزانه
افرادی که در مشاغل فیزیکی مشغول به کار هستند مانند نقاشان، لوله کش ها، تعمیرکاران خودرو، قصاب ها یا آشپزها بیشتر در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند. این مشاغل شامل تکرار حرکات مشابه و اعمال نیرو با دست ها برای مدت طولانی هستند که باعث فشار مستمر بر تاندون های ساعد می شود. حتی مشاغل اداری که شامل تایپ طولانی مدت یا کار با موس کامپیوتر هستند نیز می توانند در درازمدت زمینه ساز بروز این مشکل شوند.
عوامل ساختاری و ژنتیکی
در برخی افراد، ویژگی های ساختاری بدن مانند نحوه قرارگیری استخوان ها، زاویه آرنج یا حتی ترکیب بافت تاندون ها می تواند آنها را بیشتر در معرض آسیب قرار دهد. همچنین، زمینه ژنتیکی در ضعف بافت های همبند احتمال بروز این آسیب را افزایش می دهد. چنین افرادی ممکن است با وجود انجام فعالیت های سبک تر نیز دچار التهاب در ناحیه آرنج شوند و نیاز به مراقبت و تمرین های پیشگیرانه بیشتری دارند.
روشهای تشخیص تنیس البو
بهتر است بدانید تنیس البو بهصورت تدریجی ایجاد می شود و در ابتدا ممکن است با دردهای خفیف یا محدودیت حرکتی اشتباه گرفته شود. از آنجا که این عارضه علائمی مشابه سایر بیماری های آرنج، گردن یا اعصاب محیطی دارد، تشخیص دقیق آن اهمیت زیادی دارد. بهترین متخصص ارتوپد در تهران برای تشخیص، علاوه بر بررسی سابقه پزشکی بیمار، معاینه فیزیکی دقیقی انجام می دهد تا ناحیه آسیب دیده، میزان درد و عملکرد عضلات ساعد را ارزیابی کند. روشهای تشخیص آرنج تنیس بازان عبارتند از:
- معاینه فیزیکی دقیق توسط پزشک
- بررسی سابقه پزشکی و شغلی بیمار
- بررسی محل درد با فشار بر ناحیه اتصال تاندون به استخوان
- نوار عصب و عضله (EMG) برای بررسی احتمال درگیری عصبی
- ارزیابی تفاوت قدرت در دو دست برای تشخیص ضعف عضلات ساعد
- تست های حرکتی مچ و آرنج برای ارزیابی میزان درد و عملکرد عضلات
- تصویربرداری MRI برای بررسی التهاب یا آسیب بافت های نرم و تاندون ها
- بررسی حرکات تکراری یا فعالیت های روزمره که منجر به بروز علائم شده اند
- آزمایش تصویربرداری با اشعه ایکس (X-ray) برای بررسی آرتروز یا شکستگی
درمان بیماری آرنج تنیس بازان
تنیس اِلبو با گذر زمان رو به بهبود می رود اما برای کوتاه کردن دوره درد و برگشت سریع تر به فعالیت، ترکیبی از مراقبت های خانگی، اصلاح فعالیت ها، درمان های توان بخشی و در صورت لزوم روش های تزریقی یا جراحی به کار می رود. روشهای درمان این عارضه به شرح زیر است:
- تزریق کورتیکواستروئید
- سوزن خشک (Dry Needling)
- یخ گذاری موضعی (کمپرس سرد)
- ژل ها و پمادهای موضعی ضدالتهاب
- تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP)
- اولتراسوند درمانی و تحریکات عضلانی
- تنوتومی کم تهاجمی (مانند TenJet)
- مچ بند/آتل مچ یا آتل آرنج کوتاه مدت
- بریس ضد فشار (Counterforce Strap)
- شوک درمانی با امواج خارج بدنی (ESWT)
- استراحت و توقف/تعدیل فعالیت های محرک
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی خوراکی (NSAIDs)
- فنستراسیون/تنوتومی پوستی تحت هدایت سونوگرافی
- جراحی دبریدمان / ترمیم تاندون (باز یا آرتروسکوپیک)
- تزریق های کم کاربرد: سم بوتولینوم A، پرولوتراپی (آب قند/نمکی)
- فیزیوتراپی (تمرینات تقویتی و کششی، تکنیک های دستی، ماساژ)
- برنامه ورزشی خانگی هدفمند (مانند تمرینات اکسنتریک و Tyler Twist)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آرنج تنیس بازان یا تنیس اِلبو یکی از شایع ترین آسیب های تاندونی ناحیه آرنج است که در اثر حرکات تکراری، استفاده بیش از حد از عضلات ساعد یا تکنیک های نادرست ایجاد می شود. این عارضه اگرچه دردناک و محدود کننده است اما در بیشتر موارد با درمان های غیرجراحی، اصلاح فعالیت ها و تقویت تدریجی عضلات به طور کامل بهبود می یابد. تشخیص زودهنگام، استراحت کافی، استفاده از روش های فیزیوتراپی و پیروی از تمرینات کششی و تقویتی نقش مهمی در تسریع روند بهبودی دارند.
