جراحی استئوتومی زانو یک روش درمانی برای افرادی بوده که از درد و مشکلات حرکتی زانو به دلیل آسیب یا ساییدگی یک طرفه مفصل رنج می برند. این عمل به خصوص زمانی کاربرد دارد که مراحل اولیه آرتروز زانو تشخیص داده شود و تنها یک بخش از مفصل درگیر شده باشد. در این روش، جراح با برش و تغییر شکل دادن استخوان های اطراف زانو، فشار را از روی قسمت آسیب دیده به بخش سالم تر منتقل می کند. در این مقاله به بررسی موضوعات مختلفی اعم از علت انجام جراحی، مزایا و معایب، انواع و کاندیدای مناسب جراحی می پردازیم پس با ما همراه باشید.
جراحی استئوتومی زانو چیست؟
استئوتومی در علم پزشکی به معنای برش دادن استخوان است. در جراحی استئوتومی زانو، پزشک استخوان درشت نی (استخوان اصلی ساق پا) یا گاهی استخوان ران را نزدیک مفصل زانو برش می دهد. سپس زاویه استخوان را تغییر می دهد تا توزیع وزن بدن روی سطح مفصل اصلاح شود. این کار باعث می شود که فشار کمتری به قسمت آسیب دیده و ساییده شده زانو وارد شود. در نتیجه، درد بیمار کم می شود و عملکرد زانو بهبود پیدا می کند.
دلایل انجام استئوتومی زانو
- یکی از دلایل اصلی انجام جراحی استئوتومی زانو، اصلاح راستای غیرطبیعی زانو است. اگر استخوان های زانو و ساق پا به درستی در یک امتداد نباشند، فشار بیشتری به یک سمت زانو (داخلی یا خارجی) وارد می شود.
- این فشار نامتعادل به مرور زمان غضروف آن بخش را تخریب می کند. عمل استئوتومی زانو با تغییر زاویه استخوان، این فشار را از روی قسمت آسیب دیده به قسمتی که غضروف سالم تری دارد، منتقل می کند.
- این جابجایی نیرو، درد را به شکل قابل توجهی کم می کند و حرکت زانو را بهتر می نماید. گاهی نیز پزشک از جراحی استئوتومی زانو برای ترمیم شکستگی زانویی استفاده می کند که به شکل صحیح جوش نخورده است.
انواع جراحی استئوتومی زانو
دو نوع اصلی برای جراحی استئوتومی زانو وجود دارد که با توجه به محل آسیب و هدف اصلاحی توسط جراح انتخاب می شوند:
استئوتومی تیبیا (درشت نی)
این نوع عمل استئوتومی زانو شایع تر بوده و روی استخوان درشت نی (استخوان بزرگتر ساق پا) درست زیر مفصل زانو انجام می شود. جراح در این روش، یک قطعه کوچک استخوان را از این ناحیه برمی دارد یا به آن اضافه می کند تا راستای پا اصلاح شود. این جراحی اغلب برای افرادی که دچار پای پرانتزی هستند و قسمت داخلی زانوی آنها دچار آرتروز شده، کاربرد دارد.
استئوتومی فمورال (ران)
در این نوع جراحی، برش و اصلاح استخوان روی قسمت پایینی استخوان ران یعنی بالای مفصل زانو، انجام می شود. جراح قسمتی از استخوان ران را برمی دارد یا به آن اضافه می کند. استئوتومی فمورال کمتر از نوع تیبیا رایج بوده و برای اصلاح پای ضربدری و کاهش درد ناشی از آرتروز در قسمت خارجی زانو انجام می گیرد.
نکته: انتخاب نوع جراحی به تشخیص دقیق پزشک متخصص بستگی دارد. بنابراین مراجعه به بهترین متخصص ارتوپد در تهران به شما عزیزان در انتخاب بهترین روش درمانی کمک می کند.
چگونگی انجام جراحی استئوتومی
جراحی استئوتومی زانو حدود یک تا دو ساعت زمان می برد. قبل از عمل، نوع بیهوشی (عمومی یا بی حسی نخاعی) با بیمار هماهنگ می شود. در طول عمل، جراح ابتدا یک برش پوستی در ناحیه مورد نظر ایجاد می کند. این برش حدود 10 تا 13 سانتی متر طول دارد. سپس با استفاده از ابزارهای مخصوص و گاهی زیر راهنمایی تصاویر رادیولوژی، محل دقیق برش استخوان را مشخص می کند.
در این روش جراح یک برش مثلثی شکل ناقص در استخوان ایجاد می کند و سپس این برش را مانند یک لولا باز می کند تا زاویه استخوان تغییر کند. فضای ایجاد شده با پیوند استخوانی (از بدن خود بیمار یا بانک استخوان) یا مواد جایگزین پر می شود.
در روش بسته جراح یک قطعه استخوان مثلثی شکل را از استخوان برمی دارد و سپس دو لبه استخوان را به هم نزدیک کرده و ثابت می کند. پس از اصلاح زاویه استخوان، جراح از وسایل فلزی مانند پیچ و پلاک برای ثابت نگه داشتن قطعات استخوان در محل جدید استفاده می کند. در پایان محل برش پوستی بخیه زده می شود و بیمار به اتاق ریکاوری منتقل می گردد تا تحت نظر باشد.
مزایای استئوتومی زانو
بهتر است بدانید جراحی استئوتومی زانو به حفظ مفصل طبیعی زانو کمک می کند و نیاز به جراحی های بزرگ تر را به تعویق می اندازد. برخی از مزایای اصلی عمل استئوتومی زانو عبارتند از:
- حفظ آناتومی طبیعی زانو
- کاهش درد و بهبود عملکرد کلی زانو
- افزایش طول عمر مفصل طبیعی زانو
- انتقال فشار از روی قسمت آسیب دیده زانو به بخش سالم تر
- امکان انجام فعالیت های فیزیکی و ورزشی بعد از بهبودی کامل
- اصلاح راستا و ظاهر نامطلوب زانو (مانند پای پرانتزی یا ضربدری)
- به تعویق انداختن نیاز به جراحی تعویض مفصل زانو برای چندین سال
معایب استئوتومی زانو
هرچند جراحی استئوتومی زانو مزایای زیادی دارد اما معایبی نیز به همراه دارد که باید در نظر گرفته شوند:
- غضروف آسیب دیده را ترمیم یا جایگزین نمی کند.
- دوره نقاهت طولانی تر و سخت تر از جراحی تعویض مفصل است.
- عمل استئوتومی زانو آرتروز را درمان نمی کند بلکه پیشرفت آن را کند می کند.
- در برخی موارد، ممکن است در آینده انجام جراحی تعویض مفصل زانو را کمی پیچیده تر کند.
- میزان کاهش درد در مقایسه با جراحی تعویض کامل یا نیمه مفصل زانو، همیشه قابل پیش بینی نیست.
- بیمار ممکن است برای مدتی نتواند وزن خود را روی پای جراحی شده بیندازد و نیاز به استفاده از عصا دارد.
کاندیدای مناسب برای عمل استئوتومی زانو
این نوع جراحی برای همه افرادی که درد زانو دارند، یک گزینه درمانی نیست. پزشک پس از بررسی های دقیق، مشخص می کند که آیا این عمل برای بیمار مفید خواهد بود یا خیر. به طور کلی، افرادی گزینه های بهتری برای عمل استئوتومی زانو هستند که شرایط زیر را داشته باشند:
- سن آنها کمتر از 60 سال است.
- افرادی که سبک زندگی فعالی دارند.
- در زیر کاسه زانو درد گسترده ای احساس نمی کنند.
- وزن متعادلی دارند (افراد لاغرتر نتایج بهتری می گیرند).
- قادرند زانوی خود را به طور کامل صاف کنند و حداقل تا زاویه 90 درجه خم نمایند.
- بیماری هایی مانند آرتریت روماتوئید یا سایر بیماری های التهابی مفصلی پیشرفته ندارند.
- آرتروز زانو در مراحل اولیه تا متوسط بوده و تنها یک سمت مفصل (داخلی یا خارجی) را درگیر کرده است.
توجه: جهت اخذ نوبت و برقراری ارتباط با دکتر اصلانی، بر روی کلمه تماس کلیک کنید و وقت مشاوره خود را رزرو نمایید.
مراقبت های قبل از جراحی استئوتومی زانو
آمادگی های قبل از این جراحی به کاهش خطرات احتمالی و کسب نتیجه بهتر کمک می کند. بنابراین باید موارد ذکر شده در زیر را رعایت نمایید:
- اگر مصرف الکل زیادی دارید، حتما به جراح اطلاع دهید.
- از 6 تا 12 ساعت قبل از عمل نباید چیزی بخورید یا بیاشامید.
- لیستی از تمام داروهای مصرفی (شیمیایی، گیاهی یا مکمل ها) را به جراح بدهید.
- جراح باید سوابق پزشکی بیمار را بررسی کند و انجام آزمایش خون، عکسبرداری رادیولوژی و گاهی MRI از زانو لازم است.
- از دو هفته قبل از عمل، مصرف داروهایی که خون را رقیق می کنند (مانند آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن و وارفارین) را قطع کنید.
مراقبت های بعد از عمل استئوتومی زانو
دوره بهبودی پس از جراحی نیازمند صبر و رعایت دقیق دستورات پزشک است که در ادامه به برخی از مهمترین مراقبت های بعد از جراحی اشاره می نماییم:
- بعد از 6 هفته و با اجازه پزشک می توانید رانندگی کنید.
- برای بررسی روند بهبودی و گرفتن عکس رادیولوژی باید به طور منظم به پزشک مراجعه کنید.
- برای چند هفته (معمولا 6 تا 8 هفته گاهی تا 3 ماه) نیاز به استفاده از عصا یا واکر خواهید داشت.
- باید محل برش جراحی را تمیز و خشک نگه دارید و دستورالعمل های تعویض پانسمان را رعایت کنید.
- بهبودی کامل تا 6 ماه طول می کشد اما بیشتر افراد طی 8 هفته احساس بهتری نسبت به قبل از عمل خواهند داشت.
- انجام تمرینات فیزیوتراپی برای به دست آوردن دامنه حرکتی کامل زانو و تقویت عضلات اطراف آن بسیار مهم است. این تمرینات چند هفته پس از جراحی استئوتومی زانو شروع می شوند و ممکن است چندین ماه ادامه یابند.
بیشتر بخوانید: خشکی زانو چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، جراحی استئوتومی زانو یکی از روشهای موثر برای اصلاح انحراف محور زانو و کاهش درد ناشی از آرتروز یا ناهنجاری های ساختاری است. این روش با تغییر زاویه استخوان و توزیع مناسب تر وزن بدن بر سطح مفصل زانو، فشار وارد بر بخش آسیب دیده را کاهش داده و عملکرد حرکتی بیمار را بهبود می بخشد. با وجود اینکه این جراحی نسبت به تعویض کامل مفصل زانو کم تهاجمی تر است و امکان حفظ مفصل طبیعی را فراهم می کند اما نیازمند انتخاب درست بیمار، برنامه ریزی دقیق جراحی و رعایت مراقبت های پس از عمل است.
