شانه یخ زده یکی از مشکلات شایع و در عین حال ناتوان کننده مفصل شانه بوده که زندگی روزمره افراد را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. این عارضه معمولا با درد تدریجی و محدودیت شدید در دامنه حرکتی مفصل شانه همراه است. اما چرا این بیماری به وجود می آید و چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به آن هستند؟ در ادامه این مطلب به بررسی علائم و مراحل مختلف شانه یخ زده، عوارض و دلایل بروز، روشهای پیشگیری، تشخیص و درمان این عارضه می پردازیم پس با ما همراه باشید.
شانه یخ زده چیست؟
مفصل شانه یک مفصل گرد و دورانی (Ball & Socket) بوده که از سه استخوان اعم از قسمت فوقانی استخوان بازو (humerus) ، استخوان مثلثی شکل کتف (Scapula) و استخوان ترقوه (Clavicle) تشکیل شده است. سر گرد استخوان بازو با یک حفره کم عمق که در استخوان کتف قرار دارد مفصل می شود. این مفصل را یک کپسول مفصلی قوی احاطه می کند. برای حرکت بهتر مفصل شانه مایع مفصلی کپسول و مفصل را لغزنده می کند.
در شانه یخ زده کپسول مفصلی کلفت و سفت شده و باندهای سفتی که چسبندگی نامیده می شود، ایجاد می گردد. در بسیاری از موارد مایع مفصلی و حجم درون مفصل کم می شود. در ادامه دکتر حمیدرضا اصلانی پزشک ارتوپد و فوق تخصص آرتروسکوپی و جراحی شانه از آمریکا را درباره شانه یخ زده در شبکه سلامت اطلاعاتی ارائه نموده اند.
شانه یخ زده چیست؟
علائم و نشانه های شانه یخ زده
معمولا علائم این بیماری به تدریج ایجاد می شود و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت می باشد. مشخصه بارز این بیماری این است که بیمار نمی توانند شانه خود را بصورت غیرفعال (حرکت توسط دیگران Passive ) یا فعال (حرکت توسط خود بیمار Active) حرکت دهد.
شانه یخ زده وضعیتی بوده که به صورت تدریجی بروز کرده و با درد و محدودیت حرکتی شدید در مفصل شانه همراه است. علائم این بیماری طی سه مرحله مشخص به وجود می آیند و در هر مرحله ویژگی ها و شدت علائم با مرحله قبل متفاوت است.
- درد: درد ناشی از این مشکل در شانه به صورت منتشر در شانه و اذیت کننده می باشد. معمولا این درد در ابتدای بیماری و هنگامی که بیمار شانه خود را حرکت می دهد شدیدتر است . این درد در ناحیه خارجی شانه و گاهاً قسمت فوقانی استخوان بازو وجود دارد.
- سفت شدن عضلات: شروع تدریجی سفتی در مفصل شانه، محدود کردن دامنه حرکتی. مشکل در رسیدن به بالای سر یا پشت سر.
- از دست دادن دامنه حرکتی: مشکل در انجام فعالیت های روزانه که شامل حرکات شانه مانند شانه کردن موها یا دست بردن به وسایل موجود در قفسه های بلند است.
مراحل شانه یخ زده (منجمد شده)
این بیماری دارای سه مرحله بوده که به شرح زیر است:
مرحله یخ زدگی (Freezing phase)
در مرحله اولیه، بیماری به تدریج آغاز می شود و معمولا بین 6 هفته تا 9 ماه ادامه دارد. در این دوره، اولین نشانه بارز، درد مبهم و مداومی بوده که در ابتدا ممکن است خفیف باشد اما به مرور زمان شدت می گیرد. معمولا این درد با حرکت دادن شانه بدتر می شود و حتی در حالت استراحت یا هنگام خواب شبانه نیز آزاردهنده خواهد بود.
در این مرحله هنوز خشکی مفصل به طور کامل شکل نگرفته اما حرکت دادن شانه با ناراحتی همراه است. در مرحله یخ زدگی، بیمار به تدریج درد بیشتر و بیشتری پیدا می کند، هرچه درد شدیدتر می شود محدوده حرکتی بیمار بیشتر کاهش می یابد.
مرحله یخ زدگی کامل (Frozen phase)
در این دوره، اگرچه درد مزمن نسبت به مرحله قبلی کاهش می یابد اما مفصل به طور چشمگیری خشک و بی حرکت می شود. در واقع، این مرحله زمانی بوده که شانه به معنای واقعی یخ زده می شود و فرد به سختی دست خود را بالا می برد یا آن را به اطراف حرکت می دهد.
انجام فعالیت های روزمره مانند پوشیدن لباس، برداشتن اشیاء یا حتی حرکت دادن بازو به طرف بدن دشوار می شود. در این مرحله درد بیمار کم می گردد ولی محدودیت حرکات ادامه دارد. در این مرحله که حدود ۴ تا ۶ ماه طول می کشد فعالیت های روزانه بیمار بسیار محدود می گردد.
مرحله ذوب شدن (Thawing phase)
مرحله آخر که بین 6 ماه تا 2 سال به طول می انجامد، زمان بازگشت تدریجی حرکت شانه است. در این مرحله به تدریج سفتی مفصل کاهش پیدا می کند و دامنه حرکتی شانه آرام آرام بهبود می یابد. بیمار در این دوره شاهد کاهش محسوس درد و افزایش قابلیت انجام حرکات روزمره خواهد بود.
البته در بسیاری از موارد برای بازیابی کامل عملکرد شانه نیاز به فیزیوتراپی و تمرینات منظم وجود دارد. در این مرحله حرکات شانه بتدریج بهبود می یابد. برگشت کامل یا نزدیک به کامل حرکات بدست خواهد آمد. این مرحله معمولاً حدود ۶ ماه تا ۲ سال طول خواهد کشید.
دلایل ایجاد شانه یخ زده
شانه یخ زده یا شانه منجمد یکی از بیماری های مزمن مفصل شانه بوده که با درد و محدودیت حرکتی همراه است. دلایل ایجاد شانه یخ زده به خوبی مشخص نشده است. هیچگونه رابطه ای بین دست غالب یا شغل افراد و این بیماری دیده نشده است. در ادامه، مهمترین دلایل شانه یخ زده را بررسی می نماییم:
- دیابت (Diabetes): این مشکل در افراد دیابتی بیشتر دیده می شود. حدود 10 تا 20 درصد افراد دیابتی ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. دلیل این واقعه شناخته شده نیست. افراد مبتلا به دیابت (نوع ۱ و ۲) نسبت به سایرین چند برابر بیشتر در معرض ابتلا به شانه یخ زده هستند.
- بیماری های تیروئیدی: پرکاری یا کم کاری تیروئید متابولیسم بدن و عملکرد مفاصل را مختل کرده و زمینه ساز التهاب شانه می شود.
- بیماری های قلبی و عروقی: اختلالات گردش خون و کاهش اکسیژن رسانی به بافت های شانه، خطر بروز التهاب و چسبندگی مفصل را افزایش می دهد.
- بیماری های مزمن التهابی و خودایمنی: شرایطی مثل آرتریت روماتوئید، لوپوس یا سایر بیماری های خودایمنی با ایجاد التهاب های مداوم به بافت مفصل شانه آسیب می زنند.
- آسیب های قبلی شانه: صدماتی مانند پارگی تاندون، التهاب های شدید یا دررفتگی مفصل آغازگر دوره بی حرکتی و در نتیجه منجر به یخ زدگی شانه می شوند.
- جراحی های قفسه سینه یا شانه: درد یا ترس از حرکت دادن دست پس از جراحی باعث بی تحرکی و در نتیجه سفت شدن مفصل می شود.
- ابتلا به بیماری سل یا پارکینسون: این بیماری ها نیز در برخی بیماران باعث افزایش احتمال چسبندگی مفصل شانه و کاهش دامنه حرکتی آن می شوند.
- بی حرکتی مفصل: این وضعیت بعد از یک دوره بی حرکتی برای شکستگی ها، جراحی یا ضایعات دیگر نیز می تواند ایجاد گردد. کاهش حرکت مفصل شانه به دنبال آسیب، جراحی، شکستگی یا سکته مغزی یکی از دلایل رایج چسبندگی و سفتی بافت مفصل است.
- سن بالای 40 سال: این بیماری بیشتر در افراد میانسال و مسن مشاهده می شود و به ندرت در جوانان رخ می دهد.
- جنسیت: زنان بیش از مردان مستعد ابتلا به شانه منجمد هستند. به ویژه زنان در دوران یائسگی یا پس از آن به این عارضه مبتلا می شوند.
بیشتر بخوانید: رابطه شانه یخ زده و دیابت و دردهای بازو
عوارض و خطرات شانه یخ زده
در حالی که این مشکل به خودی خود خطرناک نیست، اما در صورت عدم درمان شانه یخ زده منجر به عوارض می شود و تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد دارد. برخی از عوارض و خطرات احتمالی این بیماری عبارتند از:
- درد مزمن: درد مداوم شانه می تواند بر توانایی فرد در انجام فعالیت های روزانه تأثیر بگذارد و ممکن است منجر به کاهش کیفیت زندگی شود.
- کاهش تحرک: بدون درمان مناسب، سفتی و محدودیت دامنه حرکتی در مفصل شانه با گذشت زمان بدتر می شود و انجام کارهای ساده مانند لباس پوشیدن، رسیدن یا بلند کردن را دشوار می کند.
- ضعف عضلانی: عدم حرکت و استفاده از شانه به دلیل یخ زدگی منجر به ضعف عضلانی در عضلات اطراف می شود و عملکرد آن را بیشتر تحت تاثیر قرار می دهد.
بیشتر بخوانید: ورزش های شانه یخ زده
آیا می توان از ابتلا به شانه یخ زده جلوگیری کرد؟
پیشگیری از این وضعیت ممکن است به طور کامل امکان پذیر نباشد زیرا ناشی از عوامل مختلفی مانند آسیب، جراحی یا شرایط زمینه ای می باشد. با این حال، اقدامات خاصی ممکن است به کاهش خطر یا شدت آن کمک کند:
- حرکت مفصل شانه از طریق تمرینات کششی و تقویتی منظم می تواند به حفظ انعطاف پذیری و دامنه حرکتی آن کمک کند.
- حفظ وضعیت مناسب در هنگام نشستن، ایستادن و خوابیدن می تواند به پیشگیری از مشکلات شانه کمک کند.
- سعی کنید شانه خود را برای مدت طولانی بی حرکت نگه ندارید و حرکت ملایم می تواند به جلوگیری از سفتی کمک کند.
- تقویت عضلات اطراف شانه با تمرینات مقاومتی ساده به حفظ پایداری و عملکرد طبیعی مفصل کمک می کند.
- کنترل دقیق بیماری های مزمن به ویژه قند خون در دیابت، تاثیر مهمی در کاهش خطر بروز شانه منجمد دارد.
- تمرینات آرامش بخش مانند مدیتیشن و تنفس عمیق از سفت شدن عضلات و بروز دردهای شانه جلوگیری می کنند.
- پس از جراحی یا ضربه، حتی حرکات محدود هم به حفظ تحرک مفصل کمک کرده و از خشکی آن جلوگیری می کند.
- اگر علائمی از درد یا سفتی شانه را مشاهده کردید، برای ارزیابی، تشخیص شانه یخ زده و درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.
- استفاده از حرکات ساده در فواصل نشستن یا خواب طولانی مدت از بی حرکتی مفصل و سفت شدن شانه جلوگیری می کند.
روشهای تشخیص شانه یخ زده
شانه یخ زده یکی از اختلالات شایع در مفصل شانه بوده که در صورت مشاهده هر یک از علائم باید به بهترین متخصص ارتوپد تهران مراجعه نمایید. به طور کلی مهمترین روش های تشخیص شانه یخ زده عبارتند از:
- بررسی سابقه پزشکی
- معاینه فیزیکی
- ام آر آی (MRI)
- رادیولوژی (X-ray)
- سونوگرافی (Ultrasound)
- آزمایشات خون برای بررسی بیماری های زمینه ای
- تزریق داروی بی حسی برای ارزیابی دقیق دامنه حرکتی
روشهای درمان شانه یخ زده
هدف اصلی در درمان شانه یخ زده، کاهش درد، کاهش التهاب و بازگرداندن دامنه حرکتی مفصل است. بهتر است بدانید گزینه های درمانی متنوعی برای این مشکل وجود دارد که به بهبود علائم و بازیابی عملکرد شانه کمک می کنند. روشهای درمان شانه یخ زده به شرح زیر است:
- آب درمانی
- دارودرمانی
- طب سوزنی
- اوزون تراپی
- هیدرو دیلاتاسیون
- درمان دستی شانه
- جراحی آرتروسکوپی شانه
- فیزیوتراپی و تمرینات کششی
- درمان با لیزر کم توان (LLLT)
- مانیپولاسیون شانه تحت بیهوشی
- تزریق استروئید داخل مفصل شانه
- ورزش های مخصوص شانه منجمد
- تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP)
- استفاده از پمادهای موضعی ضد التهاب
- تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS)
- مصرف داروهای گیاهی مانند زردچوبه، زنجبیل، آرنیکا
- درمان های خانگی (کمپرس یخ و تمرینات سبک در خانه)
بیشتر بخوانید: علت درد شانه هنگام خواب
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، شانه یخ زده یک اختلال دردناک و ناتوان کننده بوده که با محدود شدن تدریجی حرکت مفصل شانه همراه است و اغلب در اثر بی تحرکی طولانی مدت، بیماری های زمینه ای مانند دیابت یا عدم توجه به بازتوانی پس از جراحی یا آسیب دیدگی ایجاد می شود. انجام حرکات منظم شانه، مدیریت بیماری های مزمن، رعایت پوسچر مناسب، کاهش استرس و مراجعه منظم به پزشک از مهمترین راهکارهایی بوده که خطر ابتلا به این بیماری را به میزان زیادی کاهش می دهند.
