بورسیت شانه یکی از علت های شایع درد و محدودیت حرکت در ناحیه شانه بوده که وقتی کیسه های کوچک پر از مایع (بورساها) در اطراف مفصل شانه تحریک یا ملتهب می شوند رخ می دهد. این التهاب انجام کارهای ساده ای مثل بالا بردن دست، پوشیدن لباس یا خوابیدن روی همان سمت را سخت و آزاردهنده می کند. اما چرا گاهی یک حرکت تکراری، ورزش سنگین، کار پشت میزی طولانی یا حتی یک ضربه کوچک باعث می شود شانه ناگهان دردناک و حساس شود؟ در ادامه به بررسی علت های بورسیت شانه، نشانه های رایج، روش های تشخیص، روشهای درمان، تمرینات و نکات پیشگیری می پردازیم پس با ما همراه باشید.
بورسیت شانه چیست؟
بورسیت شانه به التهاب و تحریک بورس های شانه گفته می شود؛ بورس ها کیسه های کوچک حاوی مایع سینوویال هستند که مثل یک بالشتک بین استخوان ها، تاندون ها و عضلات قرار می گیرند و کمک می کنند حرکت شانه بدون اصطکاک و فشار انجام شود. مهمترین نوع آن در شانه، بورس ساب آکرومیال (زیر آکرومیون) است که بین تاندون های روتاتور کاف و استخوان بالایی کتف قرار دارد.
وقتی به دلیل استفاده بیش از حد، حرکات تکراری، ضربه یا بیماری هایی مثل آرتریت روماتوئید این بورس ملتهب شود، مایع بیشتری در آن جمع شده و درد، تورم و محدودیت حرکت ایجاد می کند. این مشکل در افراد بالای 40 سال و کسانی که فعالیت هایی مثل شنا، نجاری یا کارهای تکراری با شانه دارند بیشتر دیده می شود و انجام کارهای روزمره را سخت تر می کند.
علت بروز بورسیت شانه
لازم به ذکر است بورسیت شانه زمانی ایجاد می شود که بورس ها (کیسه های کوچک پر از مایع که نقش ضربه گیر دارند) در اثر فشار، اصطکاک یا آسیب ملتهب و تحریک شوند. شایع ترین حالت، درگیری بورس ساب آکرومیال است؛ جایی که حرکات تکراری دست (خصوصاً کارهای بالای سر) فضای عبور تاندون ها را تنگ تر کرده و باعث سایش و التهاب می شود. گاهی هم ضربه، تغییرات استخوانی مثل خار استخوان، رسوبات کلسیمی یا حتی عفونت باعث شروع یا تشدید علائم می شود.
| علت | توضیح |
| استفاده بیش از حد و حرکات تکراری شانه | کارهای تکراری مثل نقاشی، شنا، تنیس یا کارهای بالای سر اصطکاک بین تاندون ها و استخوان را زیاد می کند و بورس را به مرور تحریک و ملتهب می سازد. |
| ضربه یا آسیب مستقیم | افتادن روی شانه یا برخورد شدید با سطح سخت بورس را آسیب پذیر می کند و حتی با وجود جذب شدن خون یا ورم، التهاب در بورس باقی می ماند و درد ایجاد می کند. |
| فشار مداوم شغلی یا ورزشی | وقتی در طول روز بار زیادی روی شانه است، بورس ها فرصت ترمیم پیدا نمی کنند و التهاب مزمن شکل می گیرد. |
| بدفرمی یا تنگی فضای زیر آکرومیون | در برخی افراد فضای عبور تاندون ها کمتر است؛ با ضخیم شدن تاندون یا خود بورس، فشار بیشتر می شود و احتمال گیر افتادگی و بورسیت بالا می رود. |
| وضعیت بدنی نامناسب و قوز/خم بودن شانه ها | خم بودن شانه ها و پاسچر بد فاصله ساختارهای شانه را کاهش می دهد و باعث فشرده شدن بافت نرم و تحریک مداوم بورس هنگام حرکت می شود. |
| خار استخوان (استئوفیت) یا رشد استخوانی اضافی | وجود خار استخوانی زیر آکرومیون مانند یک عامل ساینده عمل می کند و بورس و تاندون ها را تحریک کرده و درد و التهاب را افزایش می دهد. |
| رسوب کلسیم | رسوبات کلسیمی ممکن است با زمان بزرگ تر و سفت تر شوند و داخل یا اطراف بافت نرم فشار ایجاد کنند؛ همین موضوع محرک التهاب بورس می باشد. |
| عفونت باکتریایی (بورسیت سپتیک) | در برخی شرایط، عفونت بورس را درگیر می کند؛ به خصوص اگر سیستم ایمنی ضعیف باشد یا بیماری زمینه ای/داروهای خاص وجود داشته باشد. |
| سن بالاتر و سابقه قبلی بورسیت | شیوع بورسیت در افراد بالای 40 سال بیشتر گزارش می شود و اگر فرد قبلاً بورسیت داشته باشد، احتمال عود دوباره هم بالاتر می رود. |
بیشتر بخوانید: ایمپینجمنت شانه چیست؟
علائم بورسیت شانه
این عارضه با درد و ناراحتی هنگام حرکت دادن دست شروع می شود و در صورت ادامه التهاب، دامنه حرکتی شانه را محدود می کند. شدت علائم به نوع بورسیت (حاد، مزمن یا عفونی) و میزان التهاب بستگی دارد؛ گاهی تورم خفیف و پنهان است و گاهی همراه با گرمی، قرمزی یا حتی تب دیده می شود. به طور کلی علائم این عارضه به شرح زیر است:
- قرمزی در برخی موارد
- محدودیت حرکت شانه یا بازو
- احساس ضعف در شانه یا بازو
- گرمی پوست روی ناحیه ملتهب
- تورم (گاهی خفیف و کم نمایان)
- حساسیت به فشار در ناحیه شانه
- درد هنگام فشار دادن یا لمس شانه
- درد شانه در قسمت بیرونی یا بالای شانه
- کبودی (بیشتر در نوع تروماتیک/حاد)
- تشدید درد هنگام بالا بردن دست به پهلو
- ناراحتی هنگام خوابیدن روی شانه درگیر
- انتشار درد به قسمت بالای بازو و گاهی پایین تر
- درد هنگام پوشیدن لباس یا انجام کارهای روزمره
- افزایش درد پس از فعالیت های تکراری یا طولانی
- ایجاد صدا یا حس تقه/ضربه هنگام حرکت دادن شانه
- تب و احساس ناخوشی یا خستگی (بیشتر در نوع عفونی)
انواع بورسیت شانه
بورسیت شانه همیشه یک شکل ثابت ندارد و بسته به مدت زمان التهاب، علت ایجاد شدن و حتی محل دقیق بورس درگیر در شانه به انواع مختلفی تقسیم می شود. این دسته بندی کمک می کند پزشک بهتر تشخیص دهد مشکل بیشتر به سمت التهاب ساده، آسیب حاد یا حتی عفونت رفته است و بر همان اساس درمان مناسب تری انتخاب شود.
انواع بورسیت شانه از نظر زمان و علت
- بورسیت حاد (حاد/تروماتیک): معمولا ناگهانی و بعد از یک ضربه، زمین خوردن یا فشار شدید ایجاد می شود. درد با حرکت دادن شانه بیشتر می شود و ممکن است حساسیت یا گرمی موضعی هم دیده شود.
- بورسیت مزمن: در اثر حرکات تکراری، استفاده بیش از حد یا عودهای مکرر بورسیت حاد به وجود می آید. ممکن است دوره هایی بهتر شود و دوباره برگردد و با گذشت زمان باعث محدودیت حرکت و ضعف شانه می شود.
- بورسیت عفونی (سپتیک): نوع کم شیوعی است که در آن بورس به دلیل عفونت باکتریایی ملتهب می شود. معمولا با گرمی و قرمزی واضح، درد شدیدتر و گاهی تب و احساس ناخوشی همراه است و نیاز به رسیدگی فوری دارد.
انواع بورسیت شانه از نظر محل درگیری
- بورسیت ساب آکرومیال (سابدلتوئید): شایع ترین نوع بورسیت شانه است و در فضای بین آکرومیون و تاندون های روتاتورکاف رخ می دهد. معمولا درد هنگام بالا بردن دست یا کارهای بالای سر را بیشتر ایجاد می کند
- بورسیت سابکوراکوئید: در ناحیه نزدیک زائده کوراکوئید کتف رخ می دهد و با حرکات جلوی شانه یا فشارهای خاص دردناک تر می شود.
- بورسیت سوپراآکرومیال: در بافت های بالای آکرومیون دیده می شود و باعث درد موضعی و حساسیت در قسمت بالایی شانه می شود و معمولا با فشار مستقیم یا حمل بار روی شانه بدتر می شود.
- بورسیت کوراکوکلاویکولار: در اطراف رباط ها و فضای نزدیک بین کوراکوئید و ترقوه ایجاد می شود. ممکن است درد در قسمت بالایی/جلویی شانه و نزدیکی مفصل AC را تشدید کند.
- بورسیت ساباسکاپولاریس: در ناحیه مرتبط با عضله ساب اسکاپولاریس قرار دارد و با حرکات چرخش داخلی یا برخی حرکت های خاص شانه درد ایجاد می کند.
روشهای تشخیص بورسیت شانه
تشخیص بورسیت شانه همیشه فقط با نگاه به علائم ساده نیست چون نشانه های آن با مشکلاتی مثل تاندونیت روتاتور کاف یا گیر افتادگی شانه شباهت دارد. بهترین متخصص ارتوپد تهران با گرفتن شرح حال دقیق (شروع درد، فعالیت های تکراری، ضربه، تب یا علائم عفونت) و انجام معاینه فیزیکی برای بررسی نقاط دردناک و دامنه حرکتی به تشخیص اولیه می رسد.
- آزمایش خون
- ام آر آی (MRI)
- سونوگرافی (اولتراسوند)
- سی تی اسکن (CT Scan)
- تصویربرداری با اشعه ایکس (رادیوگرافی)
- معاینه فیزیکی شانه و بررسی دامنه حرکتی
- شرح حال و پرسش درباره فعالیت ها/ضربه/تب
- آسپیراسیون (تخلیه و نمونه گیری از مایع بورس) و ارسال به آزمایشگاه
روشهای درمان بورسیت شانه
درمان بورسیت شانه با هدف کم کردن التهاب، کاهش درد و برگرداندن حرکت طبیعی شانه انجام می شود. در بسیاری از افراد، روش های غیرجراحی مثل مراقبت های خانگی، دارو و فیزیوتراپی کافی است اما اگر التهاب شدید باشد، علائم طول بکشد یا علت زمینه ای مثل عفونت وجود داشته باشد، ممکن است درمان های تخصصی تر مثل تزریق، تخلیه مایع یا در موارد نادر جراحی لازم شود. به طور کلی روشهای درمان این عارضه به شرح زیر است:
- یخ گذاری
- فیزیوتراپی
- گرما درمانی
- پی آر پی (PRP)
- آنتی بیوتیک (در بورسیت عفونی)
- آسپیراسیون یا تخلیه مایع بورس با سوزن
- تزریق کورتیکواستروئید (کورتون/استروئید)
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
- استراحت و کاهش فعالیت های تشدید کننده
- جراحی (بورسکتومی یا برش و تخلیه در موارد مقاوم/عفونی)
- تخلیه رسوب کلسیم تحت هدایت سونوگرافی (در صورت نیاز)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، بورسیت شانه یکی از دلایل شایع درد و محدودیت حرکت شانه است که به دنبال استفاده بیش از حد، حرکات تکراری، ضربه یا گاهی مشکلاتی مثل رسوب کلسیم و بیماری های زمینه ای ایجاد می شود. این عارضه با علائمی مانند درد در قسمت بیرونی یا بالای شانه، حساسیت به لمس، درد هنگام بالا بردن دست و گاهی کاهش دامنه حرکتی شناخته می شود و ممکن است با تاندونیت اشتباه گرفته شود؛ بنابراین تشخیص دقیق با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری اهمیت زیادی دارد.
