درد بعد از جراحی شانه یکی از رایج ترین نگرانی های بیماران پس از انواع عمل های شانه (مانند آرتروسکوپی، ترمیم تاندون، تثبیت مفصل یا تعویض مفصل) است. تجربه درد در روزها و هفته های نخست پس از جراحی بخشی از روند طبیعی ترمیم بافت ها محسوب می شود اما شدت و الگوی آن از فردی به فرد دیگر متفاوت می باشد. درک علت های درد، زمان بندی بهبود و علائم هشداردهنده کمک می کند مراقبت های پس از عمل دقیق تر انجام شود و از عوارض قابل پیشگیری جلوگیری گردد. در این مقاله به بررسی موضوعاتی اعم از علت درد بعد از جراحی شانه، مدت زمان درد، شدت درد، روشهای کاهش درد می پردازیم پس با ما همراه باشید.
درد بعد از جراحی شانه طبیعی است؟
در بیشتر موارد، درد پس از عمل شانه طبیعی است و به دلیل برش های جراحی، التهاب، تحریک بافت های اطراف مفصل و شروع فرآیند ترمیم ایجاد می شود. معمولا در چند روز اول درد واضح تر است و به تدریج با کاهش التهاب و تثبیت وضعیت بافت ها کمتر می شود. همچنین در برخی افراد درد هنگام شب یا هنگام تغییر وضعیت بیشتر احساس می شود که ناشی از تورم و حساسیت بافتی می باشد. با این حال، طبیعی بودن درد به معنای بی اهمیت بودن آن نیست و باید الگو، شدت و علائم همراه به صورت منظم پایش شود.
علت درد بعد از جراحی شانه
شناخت علت ها کمک می کند درد پس از عمل منطقی تر تفسیر شود و اقدامات مناسب در زمان درست انجام گیرد. بخشی از درد، پیامد مستقیم دستکاری بافت ها در حین جراحی شانه است و بخشی دیگر به مراقبت های پس از عمل، نوع جراحی، وضعیت عضلات و تاندون ها و برنامه توانبخشی مرتبط می شود. در جدول زیر، مهمترین علت های رایج ارائه شده است.
| علت | توضیح |
| التهاب و تورم طبیعی پس از جراحی | پس از عمل، بدن برای ترمیم بافت ها التهاب ایجاد می کند. تورم فشار موضعی و حساسیت دردناک در ناحیه شانه و بازو ایجاد می کند. |
| درد ناشی از برش ها و آسیب بافتی کنترل شده | پوست، عضلات و کپسول مفصل در جریان جراحی تحت برش یا کشش قرار می گیرند. این تحریک بافتی طی چند هفته کاهش می یابد. |
| اسپاسم و گرفتگی عضلات اطراف شانه | بی حرکتی نسبی، استفاده از آویز و تغییر الگوی حرکت موجب اسپاسم عضلات گردن، کتف و بازو می شود و درد را تشدید می کند. |
| تحریک یا کشش اعصاب محیطی | تورم، وضعیت قرارگیری دست در اتاق عمل یا چسبندگی های بعدی ممکن است به اعصاب اطراف فشار وارد می کند و درد تیرکشنده یا گزگز ایجاد می شود. |
| درد ارجاعی به گردن یا پشت کتف | اختلال در حرکت کتف و جبران با عضلات گردن، درد را به نواحی مجاور منتقل می کند که این درد با اصلاح الگوی حرکتی کاهش می یابد. |
| خشکی مفصل و چسبندگی (کپسولیت/چسبندگی) | در برخی بیماران، مفصل پس از عمل دچار محدودیت حرکتی و چسبندگی می شود و نتیجه آن درد همراه با کاهش دامنه حرکت است. |
| خون مردگی یا تجمع خون (هماتوم) | کبودی و تجمع خون زیرپوستی یا اطراف مفصل درد موضعی و فشار ایجاد می کند و با مراقبت صحیح تدریجا جذب می شود. |
| عفونت زخم یا مفصل | عفونت می تواند درد رو به افزایش، قرمزی، گرمی، ترشح یا تب ایجاد کند که این وضعیت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. |
| مشکل در ترمیم تاندون/بافت ترمیم شده | فشار زودهنگام یا حرکت نامناسب ممکن است روند ترمیم را مختل کند. درد پایدار یا تشدید شونده یکی از نشانه ها می باشد. |
| عدم رعایت محدودیت ها و فعالیت زودرس | بلند کردن اجسام، حرکات ناگهانی یا عدم تبعیت از برنامه توانبخشی التهاب را تشدید کرده و درد را طولانی تر می کند. |
شدت درد بعد از جراحی شانه
شدت درد بعد از عمل شانه به نوع جراحی، گستردگی آسیب اولیه، روش بیهوشی، آستانه درد فرد و کیفیت مراقبت های بعد از جراحی شانه وابسته است. معمولا در 48 تا 72 ساعت نخست، شدت درد بیشتر است و سپس روند کاهشی پیدا می کند، هرچند ممکن است با شروع برخی تمرینات توانبخشی نوسان داشته باشد. در جراحی های ترمیم تاندون یا اعمال باز، درد نسبت به آرتروسکوپی بیشتر و طولانی تر می باشد. کنترل مناسب درد از طریق برنامه دارویی تجویز شده و توانبخشی استاندارد، نقش مهمی در جلوگیری از بی تحرکی و خشکی مفصل دارد.
درد بعد از جراحی شانه چقدر طول می کشد؟
لازم به ذکر است مدت زمان درد به نوع عمل و سرعت ترمیم بافت ها بستگی دارد اما در بسیاری از موارد درد قابل توجه طی چند هفته نخست کاهش می یابد. در برخی بیماران، درد خفیف تا متوسط ممکن است چند ماه به صورت متناوب به ویژه هنگام فعالیت، تمرین درمانی یا خوابیدن روی شانه باقی بماند. اگر جراحی شامل ترمیم تاندون های روتاتور کاف یا تثبیت مفصل باشد، دوره بهبود طولانی تر است و احساس درد یا ناراحتی در فاز بازتوانی قابل انتظار است.
چه زمانی درد بعد از عمل شانه خطرناک است؟
برخی الگوهای درد نشان دهنده عارضه می باشند و نباید به عنوان درد طبیعی پس از جراحی تلقی شوند. موارد زیر از علائم هشداردهنده محسوب می شوند و نیاز به تماس یا مراجعه فوری به بهترین جراح شانه در تهران دارند:
- قرمزی گسترده، گرمی قابل توجه، تورم پیشرونده یا ترشح بدبو/چرکی از محل زخم.
- تب، لرز، تعریق غیرعادی یا احساس ناخوشی عمومی همراه با درد که نشانه عفونت می باشد.
- بی حسی، گزگز شدید، ضعف جدید در دست یا انگشتان یا درد تیرکشنده ای که به طور ناگهانی شروع شده است.
- درد شدید و رو به افزایش که با داروها و مراقبت های توصیه شده کنترل نمی شود و نسبت به روزهای قبل بدتر می شود.
- تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ورم غیرعادی اندام فوقانی (اگرچه کمتر شایع است اما نشانه مشکلات جدی مانند لخته می باشد).
- درد همراه با قفل شدن مفصل، کاهش ناگهانی دامنه حرکت نسبت به روزهای قبل یا صدای غیرعادی همراه با ناتوانی عملکردی.
- وجود این علائم به معنای قطعی بودن عارضه نیست اما ارزیابی سریع را ضروری می کند تا علت مشخص و درمان مناسب آغاز شود.
نقش فیزیوتراپی در کاهش درد شانه بعد از عمل شانه
فیزیوتراپی بعد از جراحی شانه یکی از موثرترین ارکان کنترل و کاهش درد است زیرا با بهبود تدریجی دامنه حرکت، کاهش خشکی مفصل و اصلاح الگوی حرکتی کتف و شانه، عوامل ایجاد کننده درد را هدف قرار می دهد. برنامه استاندارد توانبخشی معمولا مرحله بندی می شود؛ در ابتدا تمرکز بر کنترل التهاب، حرکت های ملایم و پیشگیری از چسبندگی است و سپس تقویت عضلات پایدار کننده و بازگشت تدریجی به فعالیت اضافه می شود.
اجرای تمرینات به صورت دقیق و مطابق نسخه درمانی به کاهش درد شبانه و درد هنگام فعالیت کمک می کند. همچنین آموزش وضعیت صحیح دست و شانه، نحوه استفاده از آویز و اصول انجام فعالیت های روزمره، احتمال تحریک مجدد بافت ترمیم شده را کمتر می کند.
روشهای کاهش درد بعد از جراحی شانه
کنترل درد بعد از جراحی شانه باید همزمان چند بعدی باشد؛ یعنی علاوه بر دارو به وضعیت قرارگیری اندام، کاهش التهاب، کیفیت خواب، و برنامه توانبخشی نیز توجه شود. هدف این اقدامات، کاهش درد بدون آسیب به روند ترمیم و پیشگیری از خشکی و محدودیت حرکتی است. روشهای زیر، رایج ترین و کاربردی ترین راهکارهای کاهش درد هستند:
- مدیریت درد شبانه با اصلاح وضعیت خواب طبق توصیه متخصص.
- توجه به کنترل تورم و کبودی با مراقبت های موضعی و پایش وضعیت زخم.
- مصرف منظم داروهای تجویز شده در زمان بندی مشخص و پرهیز از خوددرمانی.
- شروع و ادامه فیزیوتراپی مطابق برنامه مرحله ای، بدون عجله برای حرکات شدید.
- پرهیز از بلند کردن اجسام، هل دادن، کشیدن یا حرکات ناگهانی تا زمان مجاز اعلام شده.
- استفاده از کمپرس سرد طبق توصیه پزشک برای کاهش التهاب و درد در روزهای ابتدایی.
- انجام تمرینات خانگی تجویز شده با تعداد تکرار صحیح و پرهیز از حرکات خارج از نسخه.
- پیگیری منظم ویزیت های بعد از عمل برای بررسی روند ترمیم و اصلاح برنامه توانبخشی.
- تنظیم فعالیت روزانه به شکل تدریجی و پرهیز از فعالیت های تکراری شانه در هفته های ابتدایی.
- استفاده درست از آویز شانه و رعایت مدت زمان توصیه شده جهت محافظت از بافت ترمیم شده.
- بالا نگه داشتن مناسب اندام و رعایت وضعیت صحیح نشستن و خوابیدن برای کاهش فشار روی شانه.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، درد بعد از عمل شانه در بسیاری از بیماران قابل انتظار است و با گذشت زمان و طی شدن مراحل ترمیم کاهش می یابد. با این حال، بررسی علت های احتمالی و شناخت الگوی طبیعی درد کمک می کند از نگرانی های غیرضروری کاسته شود و در صورت بروز نشانه های هشداردهنده، اقدام به موقع انجام گیرد. رعایت دقیق توصیه های پزشک، اجرای اصولی فیزیوتراپی و پرهیز از فعالیت های زودهنگام، مهمترین عوامل در کنترل درد بعد از جراحی و بازگشت ایمن به عملکرد طبیعی هستند.
