آرتروز دست یکی از شایع ترین بیماری های مفصلی بوده که عملکرد طبیعی انگشتان و مچ دست را دچار اختلال می کند. این بیماری به صورت تدریجی ظاهر می شود و با درد، سفتی و کاهش انعطاف پذیری مفاصل همراه است. اما چرا برخی افراد زودتر از دیگران به آرتروز دست مبتلا می شوند؟ آیا راهی برای پیشگیری یا کاهش علائم آن وجود دارد؟ در این مقاله، ابتدا با علل و عوامل خطر ابتلا به آرتروز دست آشنا می شویم سپس به بررسی علائم، انواع، روشهای تشخیص و درمان آن خواهیم پرداخت.
آرتروز دست چیست؟
آرتروز دست یکی از شایع ترین اختلالات مفصلی بوده که با فرسایش تدریجی غضروف مفاصل انگشتان و مچ همراه است. غضروف ها که به عنوان بالشتک هایی بین استخوان ها عمل می کنند، در اثر گذر زمان به دلیل آسیب دیدگی، دچار ساییدگی می شوند و عملکرد طبیعی مفاصل را مختل می کنند. این تخریب غضروف ها منجر به درد، خشکی، کاهش انعطاف پذیری و حتی تغییر شکل انگشتان می شود.
بیشتر بخوانید: دررفتگی آرنج دست چیست؟
انواع آرتروز دست
در آرتروز دست با توجه به ناحیه درگیر و علت زمینه ای انواع مختلفی از این بیماری بروز پیدا می کند. هر یک از این انواع با علائم خاصی همراه می باشند. در ادامه به مهمترین انواع آرتروز دست اشاره می نماییم:
- آرتروز مفصل میانی انگشت (PIP): مفاصل میانی انگشتان را درگیر می کند و با التهاب، درد و گاهی تغییر ظاهری انگشتان همراه است.
- آرتروز مچ دست: این نوع آرتروز در مفصل مچ بروز می کند و به دلیل نبود عضلات محافظ بین استخوان های مچ، مستعد سایش و تخریب است.
- آرتروز قاعده شست (CMC یا بازال): در پایه انگشت شست و محل اتصال آن به مچ مشاهده می شود. این عارضه بیشتر در زنان بالای 50 سال شایع است.
- نقرس: این عارضه در اثر تجمع اسید اوریک در مفاصل بوجود می آید و ممکن است انگشتان دست به خصوص مفاصل کوچک دچار درد ناگهانی، تورم حساسیت شوند.
- استئوآرتریت: شایع ترین نوع آرتروز که ناشی از سایش و تخریب تدریجی مفاصل است. معمولا این نوع در سنین بالا یا بعد از استفاده بیش از حد از مفاصل دست اتفاق می افتد.
- آرتروز مفصل نوک انگشت (DIP): این نوع آرتروز در مفاصل انتهایی انگشتان بروز می کند و معمولا با برآمدگی هایی به نام گره های هبردن همراه بوده و بیشتر جنبه ارثی دارد.
- آرتریت روماتوئید: یک بیماری خودایمنی بوده که بیشتر مفاصل کوچک دست را درگیر می کند. با التهاب مزمن، درد، تورم و در صورت پیشرفت، تغییر شکل مفصل همراه است.
- آرتروز پس از سانحه: پس از آسیب یا شکستگی های درمان نشده در مفاصل دست (به ویژه مچ) ایجاد می شود. معمولا این نوع آرتروز سالها بعد از آسیب ظاهر می شود و تشخیص آن گاهی دشوار است.
علائم آرتروز دست
علائم آرتروز دست با توجه به نوع و شدت بیماری متفاوت می باشد اما به طور کلی، بسیاری از افراد نشانه های زیر را تجربه می کنند. لازم به ذکر است در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکر شده در زیر به بهترین متخصص ارتوپد تهران مراجعه نمایید. مهمترین علائم این بیماری به شرح زیر است:
- تورم مفاصل
- خستگی یا کوفتگی
- بی حسی در انگشتان
- قرمزی در ناحیه مفاصل
- درد در مفاصل دست و مچ
- ضعف در دست و عضلات آن
- گرمی غیرعادی مفصل در لمس
- بروز برآمدگی یا گره های استخوانی
- احساس شل بودن یا ناپایداری مفصل
- ناتوانی در خم یا صاف کردن کامل انگشتان
- درد هنگام حرکت یا حتی در زمان استراحت
- سفتی مفاصل به ویژه در ساعات ابتدایی صبح
- ناهنجاری در فرم انگشتان و تغییر شکل مفاصل
- محدودیت در حرکت انگشتان یا صاف نکردن آنها
- ایجاد کیست های پر از مایع در نزدیکی نوک انگشتان
- احساس ساییده شدن یا صدا دادن مفاصل هنگام حرکت
- بدشکلی بوتونیر (انحنای غیر طبیعی مفصل میانی انگشت)
بیشتر بخوانید: افتادگی شانه چیست؟
دلایل بروز آرتروز دست
بهتر است بدانید دلایل بروز آرتروز دست متنوع بوده و به عوامل مختلفی بستگی دارند. برخی از این عوامل عبارتند از:
- سن: با افزایش سن، غضروف های مفاصل دست به تدریج فرسوده می شوند و این فرسایش باعث بروز آرتروز می گردد.
- تروما و صدمات: آسیب هایی اعم از شکستگی ها، کشیدگی ها یا صدمات مفصلی خطر ابتلا به این عارضه را افزایش می دهند.
- سابقه خانوادگی: اگر در خانواده شما افرادی مبتلا به آرتروز هستند، احتمال ابتلا به این بیماری در شما نیز بیشتر خواهد بود.
- سیگار کشیدن: استعمال سیگار عاملی برای افزایش خطر آرتروز بوده زیرا به کاهش گردش خون در مفاصل و تخریب غضروف ها کمک می کند.
- مواجهه با عوامل محیطی: مواجهه با برخی شرایط محیطی مانند سرما یا آلودگی هوا تاثیرات منفی بر مفاصل داشته و باعث بروز این عارضه می شود.
- جنسیت: زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به آرتروز به ویژه آرتریت روماتوئید هستند. این تفاوت به دلیل تغییرات هورمونی و ساختار جسمانی می باشد.
- انحراف مفاصل: ناهماهنگی در استخوان های دست یا مچ باعث افزایش اصطکاک و ساییدگی غضروف ها می گردد که در نهایت سبب بروز آرتروز دست می شود.
- عوامل ژنتیکی: تاریخچه خانوادگی آرتروز دست نشان دهنده تاثیرات ژنتیکی می باشد. اگر یکی از اعضای خانواده شما از این بیماری رنج می برد، احتمال ابتلا به آن در شما نیز بیشتر است.
- حرکات تکراری: انجام فعالیت های تکراری که نیاز به استفاده مداوم از دست ها دارند (مانند تایپ کردن، نقاشی یا کارهای دستی دقیق) فشار زیادی به مفاصل وارد کرده و موجب بروز آرتروز می شود.
روشهای تشخیص آرتروز دست
این بیماری منجر به تخریب غضروف های مفصل ها می شود و باعث بروز درد، سفتی، تورم و محدودیت حرکتی در دست ها می گردد. تشخیص صحیح و به موقع آرتروز دست، اولین گام در فرآیند درمان است. روشهای تشخیص این عارضه به شرح زیر است:
- معاینه بالینی
- ام آر آی (MRI)
- سونوگرافی
- آزمایش خون
- آرتروسکوپی
- آزمایش ای اس آر (ESR)
- عکس برداری با اشعه ایکس
- آزمایش سی بی سی (CBC)
- آزمایش آنتی بادی و پروتئین
بیشتر بخوانید: پارگی کپسول مفصل شانه
روشهای درمان آرتروز دست
آرتروز دست یک بیماری دژنراتیو بوده که در آن غضروف های مفصل های دست تخریب می شوند. روشهای درمانی آرتروز دست به دو دسته عمده تقسیم می شود که در ادامه به آنها اشاره می نماییم:
- فیوژن مفصلی
- تعویض مفصل
- فیوژن جزئی مفصل
- استفاده از کمپرس یخ
- استفاده از بریس یا آتل
- تزریق استروئید به مفصل
- تغییرات سبک زندگی و ورزش
- استفاده از گرما و کمپرس های گرم
- مصرف داروهای ضد التهاب و مسکن ها
- درمان های توانبخشی مانند فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آرتروز مچ دست یک بیماری مزمن بوده که به تدریج باعث تخریب غضروف مفاصل می شود و در نتیجه منجر به درد، خشکی، تورم و محدودیت حرکت در دست ها می گردد. علائم رایج این عارضه شامل درد در مفاصل، سفتی مفصل ها، کاهش دامنه حرکتی و تورم است که با فعالیت های فیزیکی و استفاده از دست تشدید می شود. علل بروز آرتروز دست متنوع هستند و شامل عوامل مختلفی از جمله افزایش سن، صدمات قبلی، عوامل ژنتیکی، استفاده بیش از حد از مفاصل در فعالیت های تکراری و تغییرات هورمونی می باشند.
