دررفتگی آرنج یکی از آسیب های شایع و دردناک در ناحیه دست بوده که معمولا بر اثر ضربه شدید یا زمین خوردن با دست باز رخ می دهد. این آسیب ممکن است هر کسی را درگیر کند اما چه علائمی نشان می دهد که آرنج دچار دررفتگی شده است؟ آیا همیشه برای درمان این عارضه به جراحی نیاز است یا میتوان با درمان های ساده تر آن را کنترل کرد؟ در این مقاله قصد داریم به طور کامل به موضوع دررفتگی آرنج، علائم، دلایل بروز، عوارض، روشهای پیشگیری و تشخیص این عارضه بپردازیم پس تا پایان با ما همراه باشید.
در رفتگی آرنج دست چیست؟
دررفتگی آرنج زمانی رخ می دهد که استخوان های تشکیل دهنده این مفصل از محل طبیعی خود خارج می شوند. این مفصل که از سه استخوان شامل استخوان بازو (هومروس) و دو استخوان ساعد (رادیوس و اولنا) تشکیل شده، در صورت وارد آمدن ضربه ناگهانی یا فشار شدید، دچار بی ثباتی می شود و حرکت طبیعی خود را از دست می دهد.
یکی از رایج ترین شرایطی که منجر به این آسیب دیدگی می شود، زمین خوردن با دست باز است که در آن نیروی وارده به مفصل باعث بیرون زدگی استخوان ها می شود. دررفتگی آرنج بسیار دردناک بوده و در کنار آسیب به رباط ها به بافت های اطراف مانند عضلات، تاندون ها، اعصاب و حتی عروق خونی نیز صدمه می زند. این عارضه نه تنها در بزرگسالان شایع است بلکه در کودکان نیز به طور خاص مشاهده می شود.
بیشتر بخوانید: آرتروز دست چیست؟
علت بروز دررفتگی آرنج
معمولا این عارضه در اثر وارد آمدن نیروی ناگهانی یا فشار بیش از حد به مفصل رخ می دهد. این بیماری ناشی از عوامل مختلفی بوده که در ادامه به مهمترین آنها اشاره می نماییم:
- کشش یا حرکت بیش از حد مفصل: گاهی حرکت دادن آرنج فراتر از محدوده طبیعی مانند کشیده شدن ناگهانی یا چرخش شدید، مفصل را ناپایدار کرده و موجب در رفتگی می شود.
- کشیدن یا بلند کردن نادرست کودکان نوپا: در کودکان خردسال، گرفتن و کشیدن ناگهانی دست هنگام بلند کردن یا بازی به مفصل آرنج فشار وارد کرده و باعث نیمه دررفتگی یا دررفتگی کامل می گردد.
- آسیب های ورزشی: ورزش هایی مانند فوتبال، بسکتبال، ژیمناستیک یا کشتی که در آنها احتمال برخورد، پرش یا سقوط زیاد است، باعث فشار ناگهانی به مفصل و در نتیجه بروز این عارضه می شوند.
- ساختار غیر طبیعی مفصل در برخی افراد: در بعضی افراد به صورت طبیعی مفصل آرنج شل تر بوده یا زائده استخوانی اولکرانون قوس کافی ندارد که این شرایط ساختاری احتمال دررفتگی را افزایش می دهد.
- اختلالات مادرزادی یا ژنتیکی مانند سندرم اهلرز-دانلوس: در برخی افراد به دلیل نرمی بیش از حد مفاصل و شلی بافت های همبند، مفصل آرنج به طور غیرطبیعی انعطاف پذیر بوده و بیشتر مستعد دررفتگی می باشد.
- تصادفات رانندگی: در تصادف، زمانی که فرد به طور غریزی دستش را به سمت جلو می برد تا از برخورد جلوگیری کند، فشار ناگهانی به مفصل آرنج وارد شده که در این صورت احتمال دررفتگی افزایش می یابد.
- زمین خوردن با دست باز: یکی از شایع ترین دلایل دررفتگی آرنج، افتادن روی دست کشیده و باز است. در این حالت، نیروی وارده از کف دست به استخوان های ساعد و سپس به مفصل آرنج منتقل شده و باعث جابجایی استخوان ها از محل طبیعی شان می شود.
جدول خلاصه علت بروز
| علت | توضیحات |
|---|---|
| کشش یا حرکت بیش از حد مفصل | حرکت ناگهانی یا چرخش شدید آرنج فراتر از محدوده طبیعی، مفصل را ناپایدار می کند. |
| کشیدن یا بلند کردن نادرست کودکان | گرفتن و کشیدن ناگهانی دست کودکان باعث فشار روی مفصل و نیمه دررفتگی یا دررفتگی کامل می شود. |
| آسیب های ورزشی | ورزش هایی با پرش، برخورد یا سقوط زیاد (فوتبال، بسکتبال، ژیمناستیک، کشتی) فشار ناگهانی به مفصل ایجاد می کنند. |
| ساختار غیرطبیعی مفصل | برخی افراد به طور طبیعی مفصل شل دارند یا زائده استخوانی کافی ندارند؛ این شرایط ریسک دررفتگی را افزایش می دهد. |
| اختلالات مادرزادی یا ژنتیکی | نرمی بیش از حد مفاصل و شلی بافت همبند (مثل سندرم اهلرز-دانلوس) باعث انعطاف پذیری غیرطبیعی آرنج می شود. |
| تصادفات رانندگی | دست به سمت جلو برای جلوگیری از برخورد فشار ناگهانی به آرنج وارد می کند و احتمال دررفتگی را افزایش می دهد. |
| زمین خوردن با دست باز | افتادن روی دست کشیده نیروی وارده را به ساعد و آرنج منتقل کرده و باعث جابجایی استخوان ها می شود. |
علائم دررفتگی آرنج
دررفتگی آرنج یکی از آسیب های شدید و قابل تشخیص در ناحیه مفصل بازو بوده که به دنبال ضربه یا فشار ناگهانی اتفاق می افتد. این عارضه با توجه به شدت و نوع دررفتگی تنها باعث جابجایی جزئی مفصل می شود یا منجر به جدایی کامل استخوان ها و آسیب به رباط ها، اعصاب و عروق می گردد. بررسی علائم و تشخیص این عارضه از اهمیت بالایی برخوردار بوده به همین دلیل در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکر شده در زیر به بهترین متخصص ارتوپد تهران مراجعه نمایید.
- تورم مفصل
- تغییر شکل ظاهری مفصل
- کبودی اطراف آرنج یا ساعد
- ضعف در حرکت دادن بازو یا مچ
- از بین رفتن توانایی حرکت مفصل
- ناتوانی در خم یا صاف کردن بازو
- احساس لق بودن مفصل یا بی ثباتی
- درد ناگهانی و شدید در ناحیه آرنج
- حساسیت شدید به لمس در ناحیه آسیب دیده
- کاهش یا از بین رفتن حس در ساعد یا دست
- عدم وجود نبض در مچ (در موارد آسیب عروقی)
- نگه داشتن آرنج آسیب دیده با دست مقابل برای جلوگیری از درد
انواع دررفتگی آرنج
دررفتگی آرنج زمانی اتفاق می افتد که استخوان های تشکیل دهنده مفصل آرنج از موقعیت طبیعی خود خارج شوند و ارتباط طبیعی سطوح مفصلی با یکدیگر از بین برود. انواع دررفتگی آرنج بر اساس میزان جابجایی استخوان ها، جهت دررفتگی و وجود آسیب های همراه طبقه بندی می شوند. مهمترین انواع دررفتگی مفصل آرنج در ادامه بررسی شده اند.
دررفتگی کامل آرنج
دررفتگی کامل آرنج زمانی رخ می دهد که سطوح مفصلی استخوان های بازو و ساعد به طور کامل ارتباط طبیعی خود را از دست بدهند. این آسیب معمولاً بر اثر زمین خوردن روی دست باز یا وارد شدن نیروی شدید به مفصل ایجاد می شود. درد شدید، تغییر شکل ظاهری آرنج، تورم و ناتوانی در حرکت دادن دست از علائم شایع آن هستند. درمان شامل جااندازی فوری توسط پزشک، بررسی پایداری مفصل و بی حرکت سازی کوتاه مدت است.
دررفتگی ناقص یا نیمه دررفتگی آرنج
دررفتگی ناقص آرنج یا ساب لوکساسیون (Subluxation) زمانی اتفاق می افتد که سطوح مفصلی تا حدی از موقعیت طبیعی خارج شوند، اما ارتباط بین آنها به طور کامل از بین نرود. این وضعیت ممکن است با درد، احساس ناپایداری و محدودیت حرکت آرنج همراه باشد. نیمه دررفتگی در برخی موارد بر اثر آسیب رباط ها یا کشیدگی شدید مفصل ایجاد می شود.
دررفتگی خلفی آرنج
دررفتگی خلفی آرنج شایع ترین جهت دررفتگی این مفصل است و زمانی رخ می دهد که استخوان های ساعد نسبت به استخوان بازو به سمت عقب جابجا شوند. این آسیب اغلب به دنبال زمین خوردن روی کف دست و انتقال نیروی شدید به آرنج ایجاد می شود. فرد معمولاً درد ناگهانی، تورم، تغییر شکل مفصل و ناتوانی در حرکت دادن آرنج را تجربه می کند.
دررفتگی قدامی آرنج
دررفتگی قدامی آرنج نوعی آسیب نسبتاً نادر است که در آن استخوان های ساعد نسبت به استخوان بازو به سمت جلو جابجا می شوند. این نوع دررفتگی در اثر ضربه شدید به قسمت پشتی آرنج به ویژه هنگام خم بودن مفصل، ایجاد می شود. آسیب های عروقی، عصبی و شکستگی های همراه ممکن است در این وضعیت اتفاق بیفتند. به همین دلیل، بررسی فوری وضعیت مفصل و ساختارهای اطراف آن برای انتخاب روش درمان ضروری است.
دررفتگی ساده آرنج
دررفتگی ساده آرنج به حالتی گفته می شود که مفصل از موقعیت طبیعی خارج شده باشد، اما شکستگی عمده ای در استخوان های تشکیل‌دهنده مفصل وجود نداشته باشد. با وجود نبود شکستگی قابل توجه، رباط ها و بافت های نرم اطراف مفصل ممکن است آسیب ببینند. در بیشتر موارد، درمان شامل جااندازی بسته، بررسی پایداری مفصل و شروع حرکات کنترل شده در زمان مناسب است.
دررفتگی پیچیده آرنج
دررفتگی پیچیده آرنج زمانی تشخیص داده می شود که جابجایی مفصل با شکستگی یک یا چند استخوان اطراف آرنج همراه باشد. این شکستگی ها ممکن است سر استخوان رادیوس، زائده کورونوئید یا سایر بخش های مفصل را درگیر کنند. دررفتگی پیچیده معمولاً با درد، تورم، محدودیت شدید حرکت و احتمال ناپایداری مفصل همراه است. درمان بر اساس نوع شکستگی و میزان پایداری آرنج تعیین می شود و در برخی بیماران برای ترمیم ساختارهای آسیب دیده به جراحی نیاز خواهد بود.
عوارض احتمالی دررفتگی آرنج
ان عارضه اگر به موقع و به درستی درمان نشود با پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت همراه می باشد. شدت عوارض به میزان آسیب وارد شده به استخوان ها، رباط ها، اعصاب و عروق خونی بستگی دارد. آگاهی از این عوارض به تشخیص سریع تر و پیشگیری از مشکلات جدی تر کمک می کند.
- درد مزمن
- دررفتگی مکرر
- سندرم کمپارتمان
- تورم طولانی مدت
- خشکی مفصل آرنج
- آسیب عصب اولنار
- آسیب عصب مدیان
- آسیب عصب رادیال
- ضعف عضلانی پایدار
- شکستگی های همراه
- بی ثباتی مزمن مفصل
- آرتروز زودرس مفصل آرنج
- پارگی رباط های اطراف مفصل
- محدودیت دامنه حرکتی مفصل
- چسبندگی بافت نرم اطراف مفصل
- کاهش یا از بین رفتن نبض در مچ دست
- آسیب عروق خونی و اختلال در خونرسانی
- بی حسی یا گزگز دائمی در ساعد و انگشتان
- تشکیل استخوان نابجا (اوسیفیکاسیون هتروتوپیک)
عوامل خطر ابتلا به دررفتگی مفصل آرنج دست
در ادامه به مهمترین عوامل خطر در رفتگی آرنج اشاره می نماییم:
- افزایش سن: افراد مسن تر به ویژه بالای ۶۵ سال، به دلیل ضعف عضلات و افزایش احتمال زمین خوردن بیشتر در معرض این آسیب دیدگی قرار دارند.
- فعالیت های ورزشی شدید: ورزش هایی که فشار زیادی به آرنج وارد می کنند مانند بیس بال، ژیمناستیک یا وزنه برداری، ریسک دررفتگی را افزایش می دهند.
- سن پایین و رشد فعال: در کودکان و نوجوانان، به دلیل رشد سریع و مفاصل انعطاف پذیرتر احتمال دررفتگی در اثر ضربه یا کشش ناگهانی بیشتر می شود.
- شرکت در فعالیت های ورزشی: افرادی که در ورزش هایی مانند فوتبال، راگبی یا کشتی شرکت می کنند نیز به دلیل تماس های فیزیکی مکرر بیشتر در معرض این آسیب دیدگی قرار دارند.
- انعطاف پذیری بیش از حد مفصل: افرادی که به صورت مادرزادی رباط های شل دارند مانند مبتلایان به سندرم Ehlers-Danlos، احتمال بیشتری برای دررفتگی مفاصل دارند.
بیشتر بخوانید: خشکی زانو چیست؟
روشهای تشخیص دررفتگی آرنج دست
دررفتگی آرنج آسیبی بوده که با درد ناگهانی، تورم و ناتوانی در حرکت مفصل همراه است. لازم به ذکر است تشخیص سریع و دقیق نقش بسزایی در انتخاب روش درمان و جلوگیری از عوارض دارد. به طور کلی روشهای رایج برای تشخیص دررفتگی آرنج شامل موارد زیر است:
- معاینه فیزیکی
- ام آر آی (MRI)
- سی تی اسکن (CT scan)
- سونوگرافی در موارد خاص
- عکسبرداری با اشعه ایکس (X-ray)
- بررسی گردش خون و حس در اندام آسیب دیده
روشهای درمان در رفتگی آرنج دست
بهتر است بدانید در موارد خفیف ممکن است مفصل به صورت خود به خود به حالت طبیعی بازگردد اما در موارد پیچیده تر نیاز به اقدامات پزشکی فوری وجود دارد. هدف از درمان، بازگرداندن استخوان ها به موقعیت صحیح، حفظ عملکرد مفصل و جلوگیری از آسیب های بلندمدت است. روشهای درمانی دررفتگی آرنج به شرح زیر است:
- فیزیوتراپی
- دارو درمانی
- جا اندازی مفصل
- فراصوت درمانی
- تمرینات دامنه حرکتی
- استفاده از کمپرس سرد
- آتل گیری یا استفاده از اسلینگ
- استراحت و بالا نگه داشتن دست
- تمرینات کششی و انعطاف پذیری
- تحریک الکتریکی اعصاب (TENS)
- اصلاح فعالیت های روزمره و ورزشی
- جراحی (در موارد شکستگی، پارگی رباط یا آسیب به اعصاب و عروق)
بیشتر بخوانید: پارگی کپسول مفصل شانه
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، دررفتگی مفصل آرنج یکی از آسیب های جدی سیستم اسکلتی-عضلانی بوده که بر عملکرد طبیعی بازو و دست تاثیر قابل توجهی می گذارد. این عارضه در اثر ضربه ناگهانی، افتادن روی دست باز یا فعالیت های ورزشی سنگین ایجاد می شود و با علائمی مانند درد شدید، تورم، تغییر شکل آرنج و ناتوانی در حرکت همراه است. تشخیص به موقع و درمان سریع از اهمیت بالایی برخوردار بوده تا از عوارضی مانند آسیب به اعصاب، عروق خونی یا سفتی مفصل جلوگیری شود.
