ایمپینجمنت شانه که با نام سندرم گیر افتادگی شانه یا گیر کردن تاندون های روتاتور کاف هم شناخته می شود، یکی از شایع ترین علت های درد شانه است؛ مخصوصا وقتی دست را بالا می برید، چیزی از قفسه برمی دارید، لباس می پوشید یا شب ها روی همان شانه می خوابید. معمولا در این وضعیت، فضای حرکت تاندون ها و بافت های اطراف در ناحیه بالای شانه کم می شود و همین کم شدن فضا باعث فشار، التهاب و درد هنگام حرکت می گردد. در این مقاله قرار است خیلی شفاف و کاربردی توضیح بدهیم ایمپینجمنت شانه چیست، چه علت هایی دارد، چه علائمی ایجاد می کند، چطور تشخیص داده می شود و بهترین روش های درمان چیست پس با ما همراه باشید.
سندرم ایمپینجمنت شانه چیست؟
سندرم ایمپینجمنت شانه یا گیر افتادگی شانه (SIS) زمانی رخ می دهد که تاندون های روتاتور کاف و گاهی بورس های اطراف آن در فضای کم زیر استخوان های شانه تحت فشار قرار می گیرند و به تدریج دچار التهاب می شوند؛ این التهاب با حرکات تکراری و مخصوصا فعالیت های بالای سر شروع شده و درد و محدودیت حرکت ایجاد می کند.
این مشکل در ورزشکاران و افرادی که کارهای دست بالا انجام می دهند شایع تر است و وضعیت بدنی نامناسب آن را تشدید می کند. اگر درمان به موقع انجام نشود، فشار و التهاب مداوم ممکن است زمینه ساز مشکلات جدی تر مثل آسیب یا پارگی روتاتور کاف شود؛ بنابراین درد غیرعادی شانه نباید نادیده گرفته شود.
علائم سندرم گیرافتادگی شانه
معمولا گیر افتادگی شانه به تدریج شروع می شود و در ابتدا ممکن است خفیف باشد اما با ادامه فعالیت های تکراری یا حرکات دست بالای سر، درد و محدودیت حرکت بیشتر می شود. درد اغلب در بخش بیرونی یا جلویی شانه حس می شود و گاهی به سمت بازو (و حتی گردن) تیر می کشد. به طور کلی علائم ایمپینجمنت شانه به شرح زیر است:
- احساس سفتی در شانه
- محدودیت حرکت شانه
- ضعف عضلات شانه و کاهش قدرت
- بدتر شدن درد در شب و اختلال خواب
- درد در جلوی شانه یا بخش بیرونی شانه
- ناتوانی یا درد هنگام بردن دست به پشت
- افزایش درد حتی با برخی حرکات سبک دست
- تورم یا التهاب در ناحیه شانه (در برخی افراد)
- درد هنگام پرتاب توپ یا حرکات ورزشی مشابه
- تشدید درد هنگام فعالیت های تکراری یا بالا بردنی
- تیر کشیدن درد از جلوی شانه به سمت بازو (و گاهی گردن)
- درد در محدوده مشخصی از بالا آوردن دست (قوس دردناک)
- درد هنگام جلو بردن دست برای برداشتن یا جابجا کردن اشیاء
- درد شانه به ویژه هنگام بالا بردن دست یا انجام حرکات بالای سر
- احتمال پارگی تاندون ها در موارد پیشرفته (مانند سوپرااسپیناتوس یا تاندون بایسپس)
دلایل بروز سندرم ایمپینجمنت شانه
سندرم ایمپینجمنت شانه زمانی ایجاد می شود که هنگام بالا بردن دست، فضای بین سر استخوان بازو و زائده آکرومیون کمتر می شود و در نتیجه تاندون های روتاتور کاف و گاهی بورس ساب آکرومیال تحت فشار قرار می گیرند. این فشارِ تکرارشونده باعث التهاب، درد و محدودیت حرکت می شود و اگر ادامه پیدا کند حتی احتمال آسیب جدی تر مثل پارگی تاندون ها را هم بالا می برد. عوامل مختلفی این فضا را تنگ تر می کنند یا کنترل حرکتی شانه را به هم بزنند و زمینه گیر افتادگی را فراهم می کنند.
| علت | توضیح |
| تغییرات ساختاری آکرومیون و تنگ شدن فضای زیرآکرومیال | اگر شکل آکرومیون یا ساختارهای اطراف طوری باشد که فضای زیر آن کمتر شود، تاندون ها و بورس هنگام حرکت راحت عبور نمی کنند. |
| حرکات تکراری بالای سر و فشار مکرر روی شانه | کارها و ورزش هایی که مرتب دست بالای سر می رود (پرتاب، بلند کردن، آویزان کردن) باعث میکرو آسیب و التهاب تاندون ها می شوند. |
| اختلال عملکرد و زمان بندی عضلات روتاتور کاف | اگر روتاتور کاف (خصوصا سوپرااسپیناتوس) ضعیف یا آسیب دیده باشد، کنترل سر استخوان بازو کم می شود و دلتوئید آن را به سمت بالا می کشد. این جابجایی باعث فشار بیشتر روی بورس و تاندون زیر آکرومیون و ایجاد یا تشدید ایمپینجمنت می شود. |
| ضعف عضلات پایدار کننده شانه و کتف | ضعف عضلات اطراف شانه و تیغه شانه باعث می شود مفصل در حین حرکت پایداری لازم را نداشته باشد. در این شرایط مسیر حرکت بازو و کتف به هم می ریزد و احتمال گیر کردن تاندون ها در فضای زیرآکرومیال بالا می رود. |
| حرکات غیرطبیعی تیغه شانه (اسکاپولا) و اختلال ریتم کتف-بازو | اگر تیغه شانه به درستی بالا/چرخش نکند، فضای عبور تاندون ها هنگام بالا بردن دست کمتر می شود. این وضعیت باعث درد در دامنه های خاص حرکت و افزایش فشار روی روتاتور کاف خواهد شد. |
| التهاب یا تورم بورس و بافت های نرم | گاهی ابتدا خود تاندون یا بورس ملتهب می شود و با ضخیم شدن بافت ها، فضای حرکت تنگ تر می گردد. |
| رسوبات و تغییرات داخل فضای زیرآکرومیال | تجمع رسوبات (مثل کلسیم) یا ترشحات التهابی باعث حجیم شدن بافت ها و کاهش فضای زیرآکرومیال می شود. کاهش فضا باعث می شود با هر بار بالا بردن دست، اصطکاک و فشار روی تاندون بیشتر شود. |
| آسیب های قبلی و تروما | آسیب های قدیمی ممکن است ساختار شانه را تغییر دهند یا نقاط ضعف ایجاد کنند و الگوی حرکت را بهم بزنند. نتیجه می تواند افزایش احتمال فشار روی تاندون ها و شروع تدریجی ایمپینجمنت باشد. |
| آسیب یا التهاب تاندون عضله دوسر (بایسپس) | درگیری تاندون بایسپس درد جلوی شانه را تشدید می کند و هماهنگی حرکتی را برهم می زند. در برخی افراد همین تغییرات باعث افزایش گیر افتادگی تاندون ها زیر استخوان می شود. |
| پارگی/کشیدگی تاندونها یا آسیب لابروم | آسیب تاندون ها یا لابروم پایداری مفصل را کمتر می کند و حرکت سر استخوان بازو را غیرطبیعی می سازد. این بی ثباتی فشار زیرآکرومیال را بیشتر کرده و ایمپینجمنت را بدتر می کند. |
| دررفتگی یا بی ثباتی شانه | دررفتگی شانه یا بی ثباتی باعث می شود مفصل در حرکت های روزمره هم مسیر طبیعی خود را از دست بدهد. وقتی سر استخوان بازو درست در جای خود کنترل نشود، احتمال گیر کردن تاندون ها و تحریک بورس افزایش پیدا می کند. |
| وجود زوائد یا برجستگی های استخوانی | برجستگی های ریز استخوانی ممکن است در فضای زیرآکرومیال به تاندون ها تماس یا ضربه وارد کنند. این تماس تکرارشونده باعث التهاب، درد و افزایش خطر آسیب تاندون می شود. |
روشهای تشخیص سندرم گیر افتادگی شانه
تشخیص ایمپینجمنت شانه با بررسی دقیق علائم و سابقه درد شروع می شود؛ پزشک از زمان شروع درد، حرکات تشدید کننده (به خصوص فعالیت های بالای سر) و شدت مشکل در خواب سؤال می پرسد و سپس با معاینه فیزیکی، دامنه حرکتی، قدرت عضلات و الگوی درد را ارزیابی می کند. در ادامه برای تایید تشخیص یا رد مشکلاتی مثل پارگی روتاتور کاف، بورسیت، رسوب کلسیم یا خار استخوانی ممکن است تست های اختصاصی و تصویربرداری درخواست شود. روش های تشخیص این عارضه عبارتند از:
- MRI
- تست Neer
- تست Drop Arm
- تست Jobe / Empty Can
- تست Hawkins-Kennedy
- سونوگرافی (Sonography)
- رادیولوژی / رادیوگرافی ساده (X-ray)
- گرفتن شرح حال و بررسی سابقه پزشکی
- تست های عملکردی شانه (Functional tests)
- تزریق تشخیصی/درمانی موضعی (در موارد منتخب)
- معاینه فیزیکی شانه و ارزیابی دامنه حرکتی و قدرت عضلات
روشهای درمان ایمپینجمنت شانه
گیر افتادگی شانه معمولاً با هدف کاهش درد و التهاب، بازگرداندن دامنه حرکتی و تقویت عضلات پایدار کننده شانه درمان می شود. در بسیاری از افراد، درمان های محافظه کارانه مثل اصلاح فعالیت ها، دارو و فیزیوتراپی علائم را به تدریج بهتر می کنند اما اگر درد و محدودیت حرکت ادامه دار باشد یا آسیب های جدی تری همراه آن وجود داشته باشد، ممکن است روش های تهاجمی تر مثل تزریق یا جراحی مطرح شوند. لازم به ذکر است انتخاب درمان مناسب به شدت علائم، علت زمینه ای و وضعیت عملکردی شانه و تشخیص بهترین جراح شانه در تهران بستگی دارد. روشهای درمان ایمپینجمنت شانه به شرح زیر است:
- یخ درمانی
- الکتروتراپی
- گرما درمانی
- شورت ویو دیاترمی
- جراحی آرتروسکوپی شانه
- تزریق بی حس کننده موضعی
- لیزر درمانی (کم توان/پرتوان)
- سونوگرافی درمانی (اولتراسوند)
- مگنت تراپی (میدان مغناطیسی)
- تمرینات کششی شانه (استرچینگ)
- آرتروپلاستی شانه (در موارد خاص)
- فیزیوتراپی و برنامه درمانی اختصاصی
- اصلاح ارگونومی و تغییر عادات کاری/روزمره
- تعویض مفصل شانه (در موارد بسیار خاص)
- ماساژ درمانی، ریلکسیشن و مایوفاشیال ریلیز
- استراحت و کاهش فعالیت های تحریک کننده
- تمرینات تقویتی و حرکات اصلاحی شانه و کتف
- تزریق کورتیکواستروئید به فضای زیرآکرومیال
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
- داروهای ضدالتهاب استروئیدی (در موارد منتخب)
- نیدلینگ (Dry Needling) همراه یا بدون الکتروتراپی
- استفاده از پد/استراپ یا ساپورت شانه در موارد منتخب
- پرهیز از حرکات تکراری بالای سر و بالا آوردن دست بیش از 90 درجه
- پاکسازی/برداشتن بافت های تحریک کننده و ترمیم تاندون در صورت نیاز
- درمان های دستی (مانوال تراپی، موبیلیزیشن مفصل شانه، رهاسازی بافت نرم)
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، گیر افتادگی شانه (ایمپینجمنت شانه) یکی از شایع ترین دلایل درد و محدودیت حرکتی در شانه است که معمولا هنگام بالا بردن دست، انجام کارهای تکراری یا حتی در شب و هنگام خواب خودش را نشان می دهد. این مشکل اغلب به دلیل کاهش فضای زیر آکرومیون و فشار روی تاندون های روتاتور کاف و بورس ایجاد می شود و اگر به موقع رسیدگی نشود، منجر به التهاب مزمن و حتی آسیب های جدی تر مثل پارگی تاندون ها می شود. خوشبختانه در بیشتر موارد با درمان های غیرجراحی مانند اصلاح فعالیت ها، تمرینات اصولی و فیزیوتراپی هدفمند میتوان درد را کنترل کرد و عملکرد شانه را برگرداند.
